Junkrowy — cmentarz ewangelicki

Junkrowy — po niemiecku Jungfernberg — leżą na Kociewiu, w okolicy Skarszew. Do 1920 roku wieś należała do Cesarstwa Niemieckiego, a w latach 1920–1939 do Drugiej Rzeczypospolitej.

Nekropolię założono w połowie XIX wieku, w centrum wsi, na wzniesieniu; zajmuje pięć arów. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1869 roku. Wojewódzka ewidencja zabytków obejmuje cmentarz wraz z ogrodzeniem, a osobno wymienia jeden nagrobek na poniemieckim cmentarzu we wsi. Dziś cmentarz jest nieczynny, ale granice pozostają czytelne; teren zarosły klony i bez.

Przywilej wolnego sołectwa pochodził z 12 listopada 1753 roku. W 1772 roku Junkrowy liczyły 20 włók, z czego 6 leżało odłogiem, a mieszkańcy byli katolikami. Trzech chłopów uciekło wtedy przed rekwizycjami generała Bellinga. W tym czasie pozostali mieszkańcy zarabiali na popiele, węglu drzewnym i kradzieży drewna.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej opisywał Jungfernberg jako wieś chłopską z 14 gospodarstwami chłopskimi i dziewięcioma zagrodami chałupniczymi. Notował tu 26 budynków mieszkalnych i 227 mieszkańców, w tym 76 ewangelików, 147 katolików i czterech baptystów. W tym samym podręczniku miejscowość miała własny okręg szkolny. Podręcznik wymieniał tu też szkołę katolicką.

Spis z 1885 roku zastał we wsi 269 mieszkańców: 181 katolików i 88 ewangelików (Kreis Berent, strona 40, pozycja 35). W 1910 roku Junkrowy liczyły 211 mieszkańców — 97 mężczyzn i 114 kobiet. Pierwszy powszechny spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, wykazał 240 osób, w tym 39 ewangelików i 201 katolików. W tym spisie narodowość polską podało 236 osób, niemiecką cztery.

Kościoła ani domu modlitwy we wsi nie było; ewangelicy należeli do parafii w Skarszewach. Katolików wykaz gmin z 1885 roku przypisuje parafii w Pogódkach; przynależność do skarszewskiej parafii świętego Michała Archanioła jest późniejsza.

Nabożeństwa ewangelickie odprawiano w skarszewskiej farze od 1551 roku; pod koniec 1594 roku ewangelicy musieli ją opuścić. W Wielki Czwartek 1598 roku starosta zamknął im także zastępczą kaplicę świętego Jerzego przed murami. Wolność nabożeństwa przywróciło wstawiennictwo magistratu gdańskiego. Kościół, do którego chodzili ewangelicy z Junkrowów, wzniesiono w latach 1879–1881. W parafii około 1890 roku było przeszło sześć tysięcy wiernych i osiem cmentarzy.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Schöneck i podaje tu 48 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz miasta i gminy Skarszewy, pozycje 157 i 160; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Berent, s. 40, poz. 35; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Berent, poz. 39; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat kościerski, s. 31, poz. 25; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, hasło Schöneck; Cmentarze — Parafia świętego Michała Archanioła w Skarszewach; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 12, pozycja 110; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 163; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 44.