Kaczkowo — cmentarz ewangelicki

Kaczkowo, po niemiecku Kattschow, leży w gminie Łęczyce, w powiecie wejherowskim; przed 1945 rokiem należało do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg in Pommern), w okręgu urzędowym Schweslin. Wieś jest wzmiankowana w 1361 roku, gdy dokument odnotował zamianę dóbr między Kattschow a Reddestow: Peter von Koczschow i jego bratanek Semycauca otrzymali Reddestow w miejsce dwóch trzecich Kattschow, ponieważ zakonowi zależało na zaokrągleniu własnej domeny. Później Kaczkowo było królewską wsią urzędową.

W 1437 roku młynarz i karczmarz siedzieli tu na prawie lennoczynszowym, gburzy zaś, wedle starszego zwyczaju, na polskim prawie czynszowym; do młyna należała włóka roli. Opis z 1658 roku wymienia trzynaście włók, w tym jedną wolną sołtysią; cztery dalsze były rozdzielone między gburów za roczny czynsz. Opis notuje wolnego sołtysa i ośmiu gburów o nazwiskach: Wick, Nagerrin (dwóch), Nagorsen, Nadatz, Damcke, Kloß, Klop i Kolasik.

Według zestawienia statystycznego z 1784 roku było tu, obok sołtysa wolnego, dziewięciu gospodarzy, wśród nich trzej wolni. Młyn odłączono od wsi jako osobne grunty — późniejszy Meddersin — i w 1658 roku przypisano go do Świetlina. Na początku dwudziestego wieku wieś liczyła 307 mieszkańców.

W 1784 roku Kaczkowo — w haśle Brüggemanna zapisane jako Ratschow — leżało milę i ćwierć na wschód-północny wschód od Lęborka, nad Łebą, przy której wieś miała łąki. Obok gospodarstw stała tu chata sołecka, a cała wieś liczyła 12 dymów.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył tu 335 ewangelików. W tym spisie katolików we wsi nie zapisano. Parafia ewangelicka była w Brzeźnie Lęborskim (Bresen), katolicka — w Lęborku, a urząd stanu cywilnego również w Brzeźnie.

Cmentarz jest ujęty w krajowej ewidencji zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa — karta cmentarza nosi datę 15 listopada 1984 roku — i datowany na koniec XIX wieku. Ma około 25 na 60 metrów i trudny dojazd, ponieważ stara droga zanikła; granicę wyznacza drzewostan lipowo-klonowy, a słupki bramy zachowały się nieźle. Na lewo od bramy leży osobna kwatera trojga dzieci, z jedną tumbą rozbitą na drobne kawałki; najwięcej pochówków jest po prawej stronie, w kwaterach rodzinnych ogołoconych z ogrodzeń. Najstarsza, środkowa część mieści pola grobowe z drugiej połowy dziewiętnastego wieku; pochówki najmłodsze leżą przy granicy północno-zachodniej. Dewastacja jest powszechna, elementów nienaruszonych zostało niewiele.

Zachowane nagrobki upamiętniają rodziny tutejszych gospodarzy. Na ocalałym ogrodzeniu wisi tabliczka Theodora Juhnkego (1884–1892). Na częściowo zniszczonej płycie marmurowej można odczytać nazwiska Augusta Zilskego (1851–1922) i jego żony Johanny z domu Wenzel (1851–1937), na dobrze zachowanym krzyżu betonowym — Karla Juhnkego (1853–1940) i Adeline Juhnke z domu Zoch (1861–1940), na żeliwnym krzyżu — Carla i Heinricha Maerzów, zmarłych w 1880 i 1882 roku, a na złamanym krzyżu marmurowym — Eduarda Maerza. Połamana płyta z marblitu należy do Ottilie Nagorsen z domu Bork. Ledwie czytelny kamienny nagrobek Marek Drzewiecki odczytał z wahaniem jako nagrobek Eduarda Kopittkego (1885–1941), handlarza bydłem zamordowanego w Lęborku, obok brata Heinricha (urodzonego w 1888 roku).

Z pierwszej wojny światowej nie wróciło do wsi dziewięciu mężczyzn, o nazwiskach Granzin, Juhnke (dwóch), Kopittke, Krause, Müller (dwóch), Paul i Woss.

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. W wykazie młynów urzędu lęborskiego ten sam druk zapisuje wieś jako Katschow.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Kaczkowo — Kattschow (dawna witryna, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912, s. 374–375; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), Kreis Lauenburg, strony 186–187, pozycja 18; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1050, 1053.