Kadyny — cmentarz ewangelicki

Kadyny, po niemiecku Cadinen, leżały w powiecie elbląskim, nad Zalewem Wiślanym, dwie i pół mili od Elbląga, w okolicy, którą Słownik geograficzny nazwał bardzo uroczą. Kadyny były dobrami rycerskimi; na zalesionym wzgórzu stały ruiny klasztoru bernardynów, ufundowanego w 1683 roku przez ówczesnego właściciela Teodora von Schliewena i zniesionego przez rząd pruski w 1826 roku.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 157 mieszkańców: 59 luteranów, 2 reformowanych i 96 katolików, a jako parafię luterańską podaje Lenzen, czyli Łęcze. Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku majątek rycerski Cadinen liczył 267 mieszkańców, w tym 116 ewangelików i 151 katolików. Stały w nim 24 budynki mieszkalne. Ewangelicy należeli do parafii w Łęczu; katolicy — do parafii w Tolkmicku; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Słownik geograficzny naliczył tu 136 katolików i 57 ewangelików. W spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku naliczono 256 mieszkańców, wśród nich 140 ewangelików, 115 katolików i jednego innego chrześcijanina. Własnego kościoła wtedy nie mieli: ewangelicy z Kadyn należeli do parafii w Łęczu, katolicy — do parafii w Tolkmicku.

Cmentarz ewangelicki leży około 400 metrów od środka wsi, przy dawnej drodze polnej zwanej Drogą Kościelną, na odcinku Traktu Tolkmickiego między Łęczem a dobrami kadyńskimi; ewidencja datuje go na około 1920 rok. Na tej samej działce stał kościół ewangelicki zwany Świątynią Pokoju — po nim zostały fundamenty, datowane na lata 1912–1917. Całość jest chroniona w ramach układu ruralistycznego wsi, wpisanego do rejestru zabytków pod numerem 145/90 decyzją z 13 kwietnia 1990 roku.

Zaniedbaną leśną nekropolią zajęli się jesienią 2004 roku uczniowie gimnazjum w Tolkmicku, w ramach programu „Ślady przeszłości”, wspólnie z Nadleśnictwem Elbląg. Odnaleziono i naprawiono około 30 nagrobków, teren obsadzono cisami i jałowcami, ustawiono nowy krzyż. W dniu 8 grudnia 2006 roku poświęcono tu kamień pamiątkowy z napisem „Pamięci tych, którzy żyli tu przed nami”.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Lenzen i podaje tu 211 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom II, hasło Elbląg, i tom III, hasło Kadyny; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Elbing, s. 8–9, poz. 109; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 416; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 2, nr 19; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 72–73, pozycja 21; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 29.