Kamierowo — cmentarz ewangelicki

Kamierowo, po niemiecku Kamerau, to wieś na Kociewiu, na wysoczyźnie skarszewskiej. Przed 1920 rokiem i w czasie okupacji należała do powiatu kościerskiego (Kreis Berent) w rejencji gdańskiej, a w latach 1920–1939 leżała w granicach Drugiej Rzeczypospolitej, w województwie pomorskim — w pasie zwanym korytarzem. W 1198 roku książę Grzymisław nadał joannitom Starogard z ziemią „do granic Camerou”, a ponadto tę wieś.

W 1511 roku Jan z Baysen potwierdził, że Stanisław Wysocki, burgrabia sobowidzki i sołtys w Camerau, sprzedał sołectwo (sześć łanów, siódmy z karczmą, prawo połowu i łowów) mieszczaninowi skarszewskiemu Maciejowi Jaroszewskiemu, zwanemu Ratho. W wizytacji archidiakonatu pomorskiego, według wydawcy spisanej w lipcu 1597 roku, opisano tutejszych mieszkańców. Wizytacja notuje Kamirowo jako wieś pana Bazińskiego, zamieszkaną przez ogrodników, z sołectwem obróconym przez dziedzica w folwark; najubożsi ogrodnicy byli katolikami.

Od 1771 roku porucznik Georg von Gerlach, luteranin, trzymał Kamierowo i Kamerau-Ofen w dzierżawie wieczystej na pięćdziesiąt lat, z sołectwem i karczmą; wkupne 1500 talarów zapłacił von Flemmingowi. W tej dzierżawie kanon wynosił 400 talarów. Były tu dwa folwarki po dwanaście włók i sołectwo z 21 włókami, dziewięciu daników i szesnastu innych mieszkańców. Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 98 mieszkańców: 31 luteranów i 67 katolików; obie parafie, luterańska i katolicka, mieściły się w Skarszewach (Schöneck).

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Kamerau 58 budynków mieszkalnych i 532 mieszkańców, w tym 417 ewangelików i 115 katolików. Wymieniał tu 23 gospodarstwa chłopskie i 29 zagród chałupniczych. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Skarszewach; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Katolicy należeli do parafii świętego Michała Archanioła w Skarszewach, ewangelicy — do tamtejszej parafii ewangelickiej. Własnego kościoła ani zboru Kamierowo nie miało. Spis z 1885 roku wykazał 591 mieszkańców — 448 ewangelików i 143 katolików. W spisie z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 508 mieszkańców, z czego po niemiecku mówiło 388 osób, a po polsku 118. W tym spisie wśród niemieckojęzycznych było 370 ewangelików i osiemnastu katolików. Tablica z 1910 roku podaje wyznania wewnątrz grup językowych, nie w całej miejscowości.

Cmentarz z drugiej połowy XIX wieku zachował się, a wraz z nim kamienny pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej. Ewidencja konserwatorska powiatu starogardzkiego wymienia cmentarz pod pozycją sto sześćdziesiątą siódmą. W tej ewidencji cmentarz leży po północnej stronie drogi z Postołowa do Kamierowa, na północ od zabudowań wsi. Po 1945 roku ludność ewangelicko-niemiecka opuściła wieś; cmentarz jest nieczynny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Skarszewy (Schöneck) i podaje tu 370 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków — wykaz cmentarzy powiatu starogardzkiego, karta gminy Skarszewy; Cmentarze — Parafia św. Michała Archanioła w Skarszewach; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); wizytacja archidiakonatu pomorskiego biskupa Hieronima Rozrażewskiego, wydana w serii Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 88, nr 112; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 13, pozycja 116; H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 85; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 62, 160; H. Schuch, „Nachweis über den adligen Grundbesitz und dessen Vertheilung in den Kreisen Berent und Karthaus im Jahre 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 30 (1892), s. 58; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 44.