Karpiny — cmentarz ewangelicki w lesie (działka 142)

Drugi z karpińskich cmentarzy założono poza wsią, w lesie. Ewidencja konserwatorska opisuje go jako dawny cmentarz ewangelicki na terenie leśnym, na działce 142, przy drodze numer 532. W dokumentacji ewidencyjnej nie podano datowania ani powierzchni, a w rejestrze zabytków cmentarz nie figuruje. W tej samej gminie ewidencja wymienia dawne cmentarze ewangelickie w lesie w Białkach i Boguszach, a drugi cmentarz w Karpinach, starszy, leży wśród pól przy ulicy Grudziądzkiej.

Karpiny nosiły do 1945 roku nazwę Treugenkohl i należą do gminy Sadlinki w powiecie kwidzyńskim. Szkoła we wsi była ewangelicka.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Treugenkohl jako wieś. Notował tu 46 domów mieszkalnych i 322 mieszkańców, w tym 306 ewangelików, sześciu katolików i dziesięć osób innych wyznań. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny. Słownik geograficzny odnotowuje, że dzieci z Neu Mühlbach chodziły do szkoły w Treugenkohl, a osada, licząca w 1868 roku 21 domów i 149 mieszkańców, była w całości ewangelicka.

W pruskim spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku naliczono tu 290 mieszkańców, wśród nich 279 ewangelików, sześcioro katolików i pięcioro Żydów, przy 53 domach i 60 gospodarstwach domowych. W tym samym spisie ewangelików przypisano do parafii w Gardei, po niemiecku Garnsee, katolików do parafii w Kwidzynie, a urząd stanu cywilnego i siedzibę obwodu urzędowego wskazano w Okrągłej Łące, dawnym Rundewiese. W spisie z 1 grudnia 1910 roku wieś obejmowała 357,5 hektara, miała 48 domów mieszkalnych i 311 mieszkańców.

W dniu 1 października 1938 roku włączono do Treugenkohl sąsiednią gminę Neu Mühlbach, liczącą w 1925 roku 148 mieszkańców.

Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027 podaje, że cmentarz pochodzi z czwartej ćwierci XIX wieku i był przeznaczony dla mieszkańców dawnej miejscowości Treugenkohl, a leży na terenie leśnym, po wschodniej stronie drogi nr 532, na lekkim wyniesieniu. W programie zapisano, że zachowała się „znaczna ilość tumb i nagrobków”, a teren jest mocno porośnięty drzewami i zaniedbany.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gardeja (Garnsee) i podaje tu 308 ewangelików.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki, pozycja 118 oraz pozycje 10, 11 i 114, stan z 29 sierpnia 2026 roku; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom XII, hasło „Treugenkohl”, i tom VI, hasło „Muehlbach Neu”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885, Berlin 1887 — powiat Marienwerder, gmina wiejska Treugenkohl, strony 78–79, pozycja 113; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Marienwerder, gminy wiejskie, pozycje 100 i 75; Rolf Jehke, Territoriale Veränderungen in Deutschland, wykaz gmin powiatu Marienwerder; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027 (uchwała nr IV/28/2024 z 13 sierpnia 2024 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 112–113; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 68.