Kębłowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Kębłowie leży w lesie, poza zabudowaniami wsi, na działce 714. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 9 wykazu gminy Luzino i nazywa reliktem cmentarza ewangelickiego dawnych właścicieli majątku. Stoi na nim kamień z kaszubskim napisem „Cerpisko”. Dziś jest niemal zatarty. Datowania ani powierzchni ewidencja nie podaje.

Kębłowo, po niemiecku Kamlau, było majątkiem szlacheckim w powiecie Neustadt in Westpreußen; dziś leży w powiecie wejherowskim, w gminie Luzino. Wieś wzmiankowano w 1354 roku. W drugiej połowie XVI wieku Atlas historyczny Prus Królewskich notuje Kębłowo jako wieś szlachecką w powiecie puckim i w parafii luzińskiej, z własnym młynem. Rejestr poboru królewskiego z 1570 roku — oba wpisy wydawca utożsamia z Kębłowem — notuje pod nazwą Kamelaw, w parafii luzińskiej, sześć zrzebi, czyli działów gruntu, od których podatek zapłacił szlachcic Michał Lubocki. W dopisku z 1571 roku, pod nazwą Kamelow i w parafii Góra, rejestr notuje 18 zrzebi, z których połowę — razem z dziedzicznym kołem młyńskim i karczmą — opodatkował szlachcic Jan Lubocki.

Wykaz wsi parafii Luzino w zbiorze wizytacji archidiakonatu pomorskiego zastał Kębłowo jako wyłączną własność panów Lubockich, a mieszkających w nim czternastu chłopów tak ubogich, że nie płacili mesznego — korca żyta i tyleż owsa — do którego byli zobowiązani. Datowanie tego zapisu jest niepewne: Franz Schultz odnosi go do wiadomości kościelnych z około 1600 roku, wydawca zbioru zaś wywodzi całą tę partię z kodeksu pelplińskiego, opisanego jako wizytacja biskupa Mikołaja Alberta Gniewosza z 1649 roku.

Po Lubockich przyszli Czapscy — około 1624 roku wieś była miejscowością główną ich czteroczłonowego klucza i to tutaj doręczano im pozwy. W Wielkanoc 1692 roku zmarł bezpotomnie Peter Czapski, dziedzic Luboczyna i Kębłowa, ławnik puckiego dystryktu szlacheckiego. Jan Jerzy Czapski zastawił dobra 1 sierpnia 1725 roku u von Rybińskiego, a w 1758 roku przejęli je Przebendowscy. W 1789 roku Kębłowo było szlacheckim folwarkiem i wsią o 17 paleniskach. Od 1834 roku majątek należał do landrata barona von Platena. W wyniku umowy notarialnej z 18 maja 1855 roku i umów sądowych z 1860 i 1864 roku majątek rozdzielono na Kębłowo, Platenrode z młynem kębłowskim i Schloß Platen.

Kębłowo, liczące wówczas 3390 mórg, przeszło do Johannesa von Bernutha, potem do Grönwalda i Wolschonów; ostatnimi właścicielami byli Louis Wolschon z 849 hektarami i Johanna Schröder z domu von Burger z 533 hektarami, a łączna liczba mieszkańców wynosiła 540. Według pruskich ksiąg hipotecznych zastawione przez Czapskich dobra kupił ostatecznie w 1782 roku Jan Nepomucen Przebendowski, na mocy umowy z opiekunami i matką małoletnich Czapskich, Adelgundą z domu von Wobeser; od 1796 roku należały one do hrabiów Przebendowskich, a w latach 1800–1802 przeszły na Karola Zabokrzyckiego.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje 101 mieszkańców: 9 luteranów i 92 katolików, a jako parafię luterańską podaje Bolszewo (Bohlschau). W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Kamlau 49 budynków mieszkalnych i 606 mieszkańców, w tym 376 ewangelików i 230 katolików. Wymieniał tu trzy gospodarstwa chłopskie. Ewangelicy należeli do parafii w Bolszewie; katolicy — do parafii w Luzinie; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Ewangelicy należeli do parafii w Bolszewie, katolicy do parafii w Luzinie; własnego kościoła ewangelickiego tu nie znaleziono w źródłach. Spis z 1 grudnia 1885 roku wymienia Kamlau wśród obwodów dworskich powiatu Neustadt: jedenaście miejscowości, 45 domów, 95 gospodarstw domowych, 547 mieszkańców — 281 mężczyzn i 266 kobiet — w tym 185 ewangelików i 362 katolików; również on, podobnie jak spis z 1 grudnia 1910 roku, wskazuje parafię w Bolszewie. W spisie z 1 grudnia 1890 roku obwód dworski liczył 554 mieszkańców, w tym 139 ewangelików; Stefan Ramułt, przeliczając dane spisu, naliczył wśród nich 120 Niemców i dziewiętnastu Kaszubów.

W 1910 roku obwód dworski liczył 635 osób, w tym 124 ewangelików, przy 222 mówiących po niemiecku. Pierwszy spis Rzeczypospolitej, przeprowadzony 30 września 1921 roku, odnotował czterdziestu ewangelików wśród 679 mieszkańców; narodowość polską podało wtedy 635 osób, niemiecką 44.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Bolszewo (Bohlschau) i podaje tu 93 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907, s. 448–449; „Visitationes archidiaconatus Pomeraniae”, s. 471; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 164–165, nr 104; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, s. 60, poz. 69; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), poz. 68; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 1499 (s. 170); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 176–177, pozycja 154; „Atlas historyczny Polski. Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku. Suplement”, red. T. Panecki, M. Słoń, cz. II: Komentarz. Indeksy, Warszawa 2021, s. 124; S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899, s. 61; „Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym”, t. XI: Prusy Królewskie, cz. I, wyd. I. T. Baranowski, Źródła Dziejowe t. XXIII, Warszawa 1911, s. 277, 285; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 38.