Kępiny Małe — cmentarz mennonicki

Kępiny Małe, po niemiecku Zeyersvorderkampen, to wieś olęderska na żuławskim brzegu Nogatu; w latach 1920–1939 rzeka stanowiła tu granicę państwową. Cmentarz mennonicki założono na początku XIX wieku, w południowej części wsi. Do dziś stoi kilka tumb i cokołów oraz płyta Dietricha i Agathe Wiebe, leży też fragment ceramicznej rzeźby; obiekt jest zaniedbany. W arkuszu gminy Nowy Dwór Gdański ewidencja wymienia obiekt pod pozycją 31 jako „cmentarz menonicki” w Kępinach Małych, z adresem „Kępiny-Laszka”, bez daty i bez opisu; datę „początek XIX wieku” podają Białe Karty konserwatorskie. Do rejestru zabytków cmentarz nie został wpisany.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku królewska wieś chłopska Zeyersvordercampen liczyła 503 mieszkańców, w tym 352 ewangelików, 19 katolików i 132 mennonitów. W 1869 roku we wsi było 46 gospodarstw chłopskich i dwie zagrody chałupnicze. Stały w niej 62 budynki mieszkalne. Katolicy należeli do parafii w Elblągu; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Słownik geograficzny opisuje wieś jako włościańską, z pocztą w Zeyer, o obszarze 980 hektarów, w tym 295 roli ornej, 222 łąk i 57 lasu, ze szkołą na miejscu. Dodaje, że tutejsze kępy rząd podzielił na 18 działów po dwie włóki i 14 morgów chełmińskich i w 1787 roku puścił w dzierżawę wieczystą.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zaliczył wieś do powiatu elbląskiego i wykazał w niej 480 mieszkańców: 352 ewangelików, 28 katolików i stu innych chrześcijan. Spis z 1 grudnia 1905 roku podaje 436 mieszkańców: 342 ewangelików, 9 katolików i 85 innych chrześcijan. Ewangelicy należeli do parafii Zeyer i Jungfer, czyli do Kępek i Marzęcina, a katolicy do parafii świętego Mikołaja w Elblągu; tak podają oba wykazy gmin, z 1885 i z 1905 roku. Agathon Harnoch wymienia w 1890 roku Kępiny wśród wsi parafii ewangelickiej Jungfer, czyli Marzęcina, przypisanych do tamtejszych szkół.

W 1890 roku parafia Jungfer liczyła według Harnocha 2150 dusz ewangelickich, a na jej obszarze mieszkało też 481 mennonitów.

Granicę na Nogacie wyznaczył traktat wersalski (artykuł 28): w latach 1920–1939 wieś leżała w powiecie Großes Werder Wolnego Miasta Gdańska, z siedzibą w Nowym Dworze Gdańskim, a w latach 1939–1945 w Rzeszy. Sąsiednie Zeyersniederkampen, dziś Kępiny Wielkie, pozostało po stronie niemieckiej, w powiecie elbląskim.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Słownik geograficzny umieszcza wieś w powiecie malborskim, a spis z 1885 roku — w elbląskim.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza część tej miejscowości do parafii Marzęcino (Jungfer) i podaje w niej 75 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); zulawy.infopl.info — Cmentarze i stele mennonickie na Żuławach; zabytek.pl — serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa — Cmentarze i stele mennonickie na Żuławach; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis z 1 XII 1885, powiat elbląski, s. 6, poz. 91; Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Heft II: Provinz Westpreußen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905, Berlin 1908, powiat elbląski, poz. 78 (strony druku 42–43); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XIV, hasło Zeyersvorderkampen; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 415; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; Traktat pokoju podpisany w Wersalu 28 czerwca 1919 roku, część II, artykuł 28; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 95, pozycja 255; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 29.