Kierzkowo (gmina Choczewo) — cmentarz ewangelicki

Kierzkowo, po niemiecku Kerschkow, to kaszubska wieś w gminie Choczewo, w powiecie wejherowskim. Przed 1945 rokiem należała do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg in Pommern) w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze, w okręgu urzędowym Osieki.

W kopenhaskich tabliczkach woskowych występuje Rußke, inaczej Rostike, z Kerskowa. Spis dziesięciny biskupiej z około 1402 roku notuje Kyrskowo na półtora haka, a sprawozdanie wizytacyjne z 1437 roku, spisujące dobra wójtostwa lęborskiego, wymienia Kirschkow wśród majątków kaszubskich panów, którzy oddawali zwierzchności świnie na świętego Mikołaja, krowy na świętego Jana i kozy na świętego Dominika. W liście lennym wystawionym w Szczecinie 3 lipca 1527 roku Kerskow nadano — razem z Jackowem, Biebrowem, Sasinem, Zwartowem i Przebendowem — rodzinie Jatzkow, która siedziała tu wcześniej w osobie Michała Jatzkowa. Od 1608 roku współwłaścicielami byli von Lübtowowie, a w 1784 roku jedynymi panami wsi; w spisie szlachty tej ziemi wieś występuje przy tym rodzie: „Hannß zu Lübtow und Kirschkow”.

Kierzkowo leżało trzy i pół mili na północ-północny wschód od Lęborka i należało do parafii w Osiekach Lęborskich (Ossecken). Opis z 1784 roku przedstawia majątek jako folwark z dwoma gospodarzami, trzema zagrodnikami, karczmą, młynem wodnym i dwoma stawami — razem jedenaście dymów.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał tu 205 ewangelików i ani jednego katolika, a wieś przypisał do parafii ewangelickiej, urzędu stanu cywilnego i okręgu urzędowego w Osiekach Lęborskich. W spisie z 1895 roku katolików przypisano do parafii w Lęborku. Kolejni nabywcy odsprzedawali części ziemi na gospodarstwa rentowe; w marcu 1905 roku Kierzkowo przekształcono w gminę wiejską, a 7 czerwca 1906 roku dawny majątek rycerski wykreślono z matrykuły.

Ludność wzrosła wtedy z około stu trzydziestu osób do trzystu sześćdziesięciu pięciu na trzystu hektarach. W 1910 roku przyłączono do Kierzkowa gminę Jackowo, złożoną z trzech gospodarstw. W 1925 roku na 682 mieszkańców Kierzkowa przypadał jeden katolik. Własnego kościoła we wsi w źródłach nie znaleziono.

Po 1945 roku Kierzkowo znalazło się w granicach Polski. Ewidencja konserwatorska notuje we wsi cmentarz ewangelicki na działce 330/2, przy drodze gruntowej z Kierzkowa do Biebrowa; daty założenia nekropolii nie podaje, a współrzędne cmentarza (54,767 N / 17,861 E) wskazują okolice Choczewa. ⚠ Kierzkowo w gminie Przywidz, w powiecie gdańskim, to inna miejscowość tej samej nazwy.

W październiku 2026 roku na cmentarz wchodziło się wprost z drogi w stronę Jackowa, przez dawną bramę, z której zostały dwa betonowe słupki o kwadratowym przekroju. Cmentarz zajmuje okrągły teren o średnicy około 70 metrów, równomiernie zarośnięty dużymi kępami leszczyny. Leżą na nim pozostałości ponad dwudziestu zniszczonych nagrobków: betonowe obramowania tablic, kilka betonowych postumentów w kształcie pni, rozbite tablice z czarnego szkła, żeliwne krzyże i ich ułamki oraz ozdobna żeliwna podstawa jednego z nich.

Dwie tablice z czarnego szkła dają się przeczytać w całości. Pierwsza upamiętnia Pauline Klein z domu Schröder, urodzoną 19 lutego 1873 i zmarłą 14 sierpnia 1926 roku: „Hier ruhet in Gott meine inniggeliebte Frau, unsere treue unvergessliche Mutter” („Tu spoczywa w Bogu moja ukochana żona, nasza wierna, niezapomniana matka”). Druga należy do Hermanna Pauli, urodzonego 1 listopada 1913 i zmarłego 18 kwietnia 1914 roku: „unser liebes Söhnchen u. Brüderchen” („nasz kochany synek i braciszek”). Na ułamku trzeciej tablicy widać datę urodzenia 23 marca i skrót „gef. 7. Aug. 1915”, czyli „poległ 7 sierpnia 1915”; z imienia i nazwiska ocalało tylko kilka liter. Obok, na postumencie w kształcie pnia, zachowała się mała kamienna tabliczka z imieniem Eva.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie Nordow (ciekocinko.pl, kulturawlesie.pl); M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — gmina Choczewo; Franz Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern, Lauenburg i. Pom. 1912; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg); oględziny terenowe i fotografie Dominiki Gzowskiej, 1–2 października 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1072.