Kierzkowo (gmina Przywidz) — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Kierzkowie leży przy ulicy Żurawiej, na działkach 103 i 104/3. Cmentarz figuruje w gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków (gmina Przywidz). Sama wieś znajduje się w powiecie gdańskim, przy dawnym bitym trakcie kościersko-gdańskim. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego opisuje Kierzkowo leżące blisko granicy powiatu gdańskiego, z parafią w Skarszewach i pocztą w Przywidzu, podaje dla niego niemiecką nazwę Strauchhütte, 1670 mórg obszaru i 254 ewangelików oraz notuje we wsi szkołę ewangelicką i karczmę. Kierzkowo pod Choczewem, po niemiecku Kerschkow, należało przed 1945 rokiem do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg) i było filią parafii ewangelickiej w Osiekach Lęborskich.

W 1772 roku w Strauchhütte gospodarowało trzynastu chłopów, a obok nich mieszkało szesnaście innych osób, wszyscy luteranie. Wieś miała 10 włók roli i 4 włóki lasu, pomierzone przez starostę Mostowskiego, a czynsz wynosił 211 talarów 60 groszy. Prawa własności wieś otrzymała przywilejem wystawionym w Gdańsku 29 czerwca 1819 roku.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Strauchhütte jako wieś chłopską. W 1869 roku we wsi było 18 gospodarstw chłopskich, 21 zagród chałupniczych i 38 budynków mieszkalnych. Mieszkańców było wtedy 254, wszystkich wyznania ewangelickiego. Ewangelicy należeli do parafii w Przywidzu. Wieś miała własny okręg szkolny. Wśród zabudowań podręcznik wymieniał szkołę ewangelicką i karczmę.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zastał tu 297 mieszkańców, z czego 295 ewangelików i dwóch katolików; katolików przypisano do parafii w Skarszewach (Schöneck). W 1885 roku wieś należała do powiatu kościerskiego (Kreis Berent). W spisie z 1910 roku wieś przypisano do parafii ewangelickiej w Nowym Wiecu (Neu Fietz).

Karta cmentarza z sierpnia 1986 roku ocenia jego stan słowami: „Zły. Pozostały nieliczne obramowania i tumby”. Cmentarz leżał wtedy po południowej stronie wsi, około stu pięćdziesięciu metrów od zabudowań, przy drodze gruntowej do Suchej Huty, otoczony kamiennym obwałowaniem z murkiem oporowym. W 1986 roku naliczono na cmentarzu dwadzieścia dwie mogiły, dwie żeliwne tabliczki i dwa kute ogrodzenia, a teren zarastały bzy i śnieguliczki. Najstarszy zachowany nagrobek nosił datę 24 września 1891 roku i należał do Eduarda Thuna, ze starodrzewu zaś pozostały cztery klony i pięciopniowa lipa o pniu grubości stu trzydziestu centymetrów.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Przywidz (Mariensee) i podaje tu 312 ewangelików.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa 1880–1902, t. IV, hasło „Kierzkowo”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Berent, s. 42, poz. 101; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); gminna ewidencja zabytków gminy Przywidz (cmentarz ewangelicki, obręb Kierzkowo, ulica Żurawia, działki 103 i 104/3); wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Przywidz (pozycja 59); karta cmentarza w Kierzkowie, oprac. G. Olszewska-Hellmann, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 29, pozycja 266; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 154; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 31.