Klasztorek — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Klasztorku leży za wsią, na północny wschód od niej, po wschodniej stronie drogi do Międzylesia, na działce numer 143; ujmuje go wojewódzka ewidencja zabytków w arkuszu gminy Gardeja. W tej samej ewidencji figuruje w Klasztorku drugi cmentarz, na cyplu Jeziora Klasztornego, na działce 209/3, bez podanego wyznania.

Klasztorek (Klösterchen) należał do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder), ale jego ewangelicy chodzili do kościoła w sąsiednim powiecie suskim. Wykaz kościołów ewangelickich Prus Wschodnich i Zachodnich, ogłoszony przez Agathona Harnocha w 1890 roku, wymienia wieś wśród miejscowości szkolnych parafii Belschwitz i Klein Tromnau — wspólnoty liczącej 4752 dusze i mającej dwa kościoły; przy Klasztorku i sąsiedniej Wullenburg wykaz odnotowuje osobno, że leżą w innym powiecie. W spisie powszechnym z 1 grudnia 1910 roku również odesłano miejscowości z powiatu kwidzyńskiego do parafii ewangelickiej Klein Tromnau w powiecie suskim.

Majątek Belschwitz należał niegdyś do biskupa Jerzego von Polentz. Harnoch wymienia go wśród dóbr dziedzicznych, które przeszły na syna biskupa, Teofila. Rok budowy tamtejszego kościoła nie jest znany; początkowo była to kaplica, która wkrótce po Reformacji przeszła w ręce luteranów. W 1727 roku należała do niej jako filia Groß Jauth, która później zanikła. W 1731 roku kościół odnowiono, w miejsce starej wieży postawiono w 1835 roku nową, krytą blachą cynkową, a w 1863 rozbudowano świątynię od zachodu. Trzy dzwony pochodziły z 1867 roku, ołtarz i ambona były snycerskie, chrzcielnica marmurowa.

Kościół w Klein Tromnau, czyli w Trumiejkach, był dawniej samodzielnym kościołem macierzystym; w latach 1726–1818 należał do niego jako filia Plauth. Nie wiadomo, kiedy go wzniesiono; ówczesna świątynia była murowanym prostokątem z wieżą, miała dwa dzwony z 1604 i 1605 roku, ołtarz stanowiący całość z amboną i organy z pedałem o trzynastu głosach. W 1818 roku obie parafie połączono. Nabożeństwa odprawiano co niedziela w obu kościołach. Duchownych w Belschwitz wymienia się od 1611 roku, a ostatnim w Trumiejkach był w latach 1814–1816 L. Grzywatz.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klösterchen jako wieś. Notował tu 18 domów mieszkalnych i 157 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. W 1868 roku miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Trumiejki (Klein Tromnau) i podaje tu 99 ewangelików.

Źródła: Agathon Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 521–523; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku); wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Gardeja; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 104–105; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Gardeja na lata 2020–2023, uchwała nr XXII/146/2020 z 28 października 2020 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2020, poz. 4865, s. 74, tab. 4, lp. 13; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 73.