Klecewko — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Klecewku leżał, jak podaje ewidencja konserwatorska, na południe od folwarku.

Klecewko leży w gminie Ryjewo w powiecie kwidzyńskim, przy dawnym bitym trakcie z Kwidzyna do Sztumu; w XIX wieku należało do powiatu sztumskiego. Klecewko było majątkiem — dobrami rycerskimi o obszarze 1471 mórg, z dwudziestoma budynkami, wśród nich siedmioma domami mieszkalnymi. W Słowniku geograficznym zapisano, że pocztę mieszkańcy Klecewka mieli w Ryjewie.

Pod rokiem 1404 miejsce zapisano jako Glocz. Najpierw trzymali je Kalksteinowie; na początku XVII wieku przeszło ono na spokrewnionych z nimi Brantów. W 1772 roku właścicielem był Sarnacki, a dobra pozostawały w zastawie u Donimirskich. W wykazie wasali z 1774 roku jako dziedzic zapisany jest 52-letni Anton von Czarnacki, były marszałek konfederacji, mieszkający w Gdańsku. Według pruskich ksiąg hipotecznych Klecewko należało do Gabriela Johanna von Steffensa, od 1749 roku do jego syna Leona, od 1760 roku do jego braci Gabriela i Ignacego, jeszcze w tym samym roku do Antoniego Sarnackiego, od 1781 roku do Karla Wilhelma Achatiusa Moldenhauera, potem do jego wdowy Charlotte Elise z domu Zapf, syna Friedricha i córki Wilhelmine Dorothei Ulrike, zamężnej von Beyer, a od 1805 roku do Karla Heinricha von Gimmiga.

W 1796 roku radca wojenny Moldenhauer, ówczesny właściciel Klecewka, zbudował tu własnym nakładem zbór luterski. W 1804 roku majątek, oszacowany przez landszaftę na 15 000 talarów, był w rękach spadkobierców Moldenhauera. Kościół ten w 1813 roku przyłączono do Sztumu; podział diecezjalny z 1820 roku wymienia w diecezji kwidzyńskiej „Stuhm (nebst Kletzewko)”.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Kletzewko jako majątek rycerski. Notował tu siedem domów mieszkalnych i 113 mieszkańców, w tym 41 ewangelików i 72 katolików. Ewangelicy należeli do miejscowej parafii; katolicy — do parafii Straszewo; dzieci należały do okręgu szkolnego Lindenkrug. W 1876 roku majątek przemianowano na Louisenwalde i pod tą nazwą występuje w pruskich spisach. W spisie z 1 grudnia 1885 roku Louisenwalde figuruje jako siedziba parafii ewangelickiej, do której należały okoliczne wsie, między innymi Pestlin, Rehheide, Rehhof, Straszewo i Zieglershuben.

Spis z 1885 roku zastał w Louisenwalde 138 mieszkańców, wśród nich 90 katolików i 48 ewangelików. W 1939 roku Louisenwalde należało do parafii ewangelickiej w Ryjewie (Rehhof).

Karta cmentarza z listopada 1986 roku ocenia go słowami: „Stan zachowania nagrobków zły,drzewostanu dobry.”. Zachowały się wtedy dwa wolnostojące nagrobki z drugiej połowy dziewiętnastego wieku oraz szczątki grobowca stojącego w środku założenia obok podwójnej starej lipy; ogrodzenia ani bramy nie było, a od drogi z Klecewka do Straszewa prowadziła aleja obsadzona kasztanowcami.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Ryjewo; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom IV, hasło „Klecewko”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, powiat Stuhm, strony 70–74, pozycja 117; westpreussen.de, podział diecezjalny ewangelickich Prus Zachodnich (stan z 1820 roku i do 1918); D. Lange, „Geographisches Ortsregister Ostpreußen”, 2005, karta miejscowości Louisenwalde w Bildarchiv Ostpreußen; karta cmentarza w Klecewku, oprac. D. Rekowska, 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 2 (s. 1), nr 1092 (s. 48); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 198–199; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Ryjewo na lata 2024–2027, uchwała nr LI/392/24 z 27 marca 2024 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2024, poz. 2044, s. 45 i 48.