Klecewo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz leży w lesie, na północ od zespołu pałacowo-parkowego, na działce numer 250/9. Stoją na nim dwa grobowce: w południowej części, na wzniesieniu, ruina grobowca z kryptą z początku XX wieku. W północnej części stoi grobowiec rodzinny barona Arnolda von Rosenberga. Wojewódzka ewidencja zabytków ujmuje cmentarz i oba grobowce w arkuszu gminy Gardeja jako trzy kolejne pozycje.

Klecewo nosiło niemiecką nazwę Klötzen. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klötzen jako majątek rycerski. Notował tu 11 domów mieszkalnych i 227 mieszkańców, w tym 220 ewangelików i siedmiu katolików. Ewangelicy należeli do parafii Groß Tromnau; dzieci należały do okręgu szkolnego Groß Tromnau.

Słownik geograficzny opisuje Klecewo jako dobra rycerskie w powiecie kwidzyńskim, nad znacznym jeziorem zwanym Kautzger See: 7167 mórg obszaru, 25 budynków, 11 domów mieszkalnych, siedmiu katolików i 220 ewangelików, z parafią w Szynwałdzie, szkołą w Trąbkach i pocztą w Nowej Wiosce. Do dóbr należał folwark Czarnotki, po niemiecku Klein Zähren, leżący nad jeziorem o półtorej mili od Kwidzyna — stały tam dwa domy mieszkalne, a mieszkało w nich 10 ewangelików.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje Klötzen jako obszar dworski: 209 mieszkańców, w tym 198 ewangelików i 11 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Trumiejach, po niemiecku Groß Tromnau, katolicy do Szynwałdu, leżącego w innym powiecie prowincji. Harnoch wymienia tę wieś wśród miejscowości parafii w Trumiejach i Neudörfchen, liczącej 3915 dusz.

Rodzina von Rosenbergów, której grobowiec stoi na cmentarzu, siedziała w Klecewie pod koniec XIX wieku: Słownik geograficzny notuje przy sąsiednim Wracławku, że wieś ta była „własnością v. Rosenberga na Klecewie”.

W spisie z 1 grudnia 1910 roku było tu 241 mieszkańców; niemiecki jako język ojczysty podało 231 osób, w tym 230 ewangelików i jeden katolik, a polski — ośmiu mieszkańców. Urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy miały siedzibę na miejscu, w Klötzen.

Według księgi adresowej majątków Prus Zachodnich z 1912 roku właścicielem majątku Klecewo, po niemiecku Klötzen, był Adalbert von Rosenberg, a zarządcą nadinspektor Brosowski.

Erich Wernicke w książce o powiecie kwidzyńskim (1979) podaje, że 23 kwietnia 1787 roku Klecewo kupił pruski szambelan Johann Anton Franz von Rosenberg-Gruszczynski (1759–1817). Z majątkiem przeszły na niego ławka i sklepienie w kościele w Trumiejach (w księdze „Stand und Gewölbe”). W 1809 roku dostał dyplomem króla pruskiego tytuł barona i odtąd on oraz jego potomkowie w prostej linii nazywali się baronami von Rosenberg. Klecewo przeszło testamentem z 1816 roku na jego jedynego syna, Antona Heinricha Alberta (1790–1841), przez 16 lat landrata powiatu kwidzyńskiego.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Trumieje (Groß Tromnau) i podaje tu 544 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 151; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902 — tom IV, hasło Klecewo (pozycja druga), tom I, hasło Czarnotki, tom XIV, hasło Wracławek; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau; Gemeindelexikon. Auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher Quellen, oprac. Königlich Preußisches Statistisches Landesamt, zeszyt III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 520–521; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Gardeja; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 104–105; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Gardeja na lata 2020–2023, uchwała nr XXII/146/2020 z 28 października 2020 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2020, poz. 4865, s. 74, tab. 4, lp. 14; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 72; Erich Wernicke, „Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19. Jahrhundert”, Hamburg 1979 (Sonderschrift 42), s. 132.