Kobyle — cmentarz ewangelicki

Kobyle leży na lewym brzegu Wierzycy, w powiecie kościerskim (do 1920 roku Kreis Berent w rejencji gdańskiej, w Prusach Zachodnich). Urząd stanu cywilnego i okręg administracyjny miało w Zamku Kiszewskim (Schloss Kischau). Nazwa niemiecka brzmiała Kobilla — tak zapisują ją i Słownik geograficzny, i wykaz gmin, i indeks do wizytacji biskupich, gdzie widnieje „Kobyla, Kobilla (Kobilie)”. Cmentarz ewangelicki w Kobylu zajmuje powierzchnię 0,38 hektara.

Według Słownika geograficznego wieś istniała od najdawniejszych czasów. Należała pierwotnie do książąt pomorskich; w 1269 roku książę Sambor II darował ją na fundację klasztoru cystersów w Pogódkach, przeniesionego później do Pelplina. W dokumencie granicznym z tego roku występują Czernichowo, Garczyn, Wielka Kiszewa, Pałubin i Pogódki. W 1772 roku folwarki Kobylla i Czernikau prowadził sam klasztor pelpliński. Później były to dobra królewskie wydane w wieczystą dzierżawę.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 151 mieszkańców: 51 luteranów i 100 katolików, a jako parafię luterańską podaje Neu-Paleschken. W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej opisywał Kobilla jako królewski majątek w dzierżawie wieczystej. Notował tu 12 budynków mieszkalnych i 182 mieszkańców, w tym 49 ewangelików i 133 katolików. W tym czasie katolicy należeli do parafii w Pogódkach, a miejscowość miała własny okręg szkolny.

Według Słownika geograficznego wieś miała 12 domów i 3248 mórg obszaru, a w miejscu działała szkoła ewangelicka. Pruski wykaz gmin ze spisu z 1 grudnia 1885 roku podaje dla obszaru dworskiego Kobilla 180 mieszkańców, w tym 37 ewangelików i 143 katolików. W tym samym wykazie Kobyle należy do parafii ewangelickiej w Nowych Polaszkach, a parafii ewangelickiej w Pogódkach jeszcze nie ma.

W 1890 roku ewangelicka gmina w Pogódkach zaczęła prowadzić własne księgi metrykalne i przejęła okoliczne wsie — Pałubin, Czerniki, Garczyn, Deckę. W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy ewangelickiej w Kobylu. Około 1905 roku mieszkało tu 328 osób. Pierwszy powszechny spis ludności Rzeczypospolitej z 30 września 1921 roku odnotował 346 mieszkańców: 209 wyznania ewangelickiego, 133 rzymskokatolickiego i czworo innego chrześcijańskiego. W 1921 roku narodowość niemiecką podało 207 osób, a polską 139.

Cmentarz leży w lesie, około czterystu metrów na południe od szosy ze Starej Kiszewy do Pogódek. Po 1945 roku ludność niemiecka opuściła wieś, a nekropolia przestała być użytkowana. Gminny program opieki nad zabytkami z 2020 roku datuje ją na połowę XIX wieku i podaje, że nagrobki ani starodrzew się nie zachowały. W 2020 roku teren cmentarza porastały samosiewy.

Dorota Abramowicz pisze w „Dzienniku Bałtyckim” z 2013 roku, że śladów zostało tu niewiele. Około 2010 roku, gdy leśnicy wycinali drzewa, ciężki sprzęt zniszczył resztki grobów, a metalowe krzyże zabrali wcześniej zbieracze złomu. Od wojny nikogo tu nie chowano.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV, hasło „Kobyle” (al. Kobyła); „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 90, nr 126; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Berent, s. 44, poz. 147; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat kościerski, poz. 33; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gminny program opieki nad zabytkami dla gminy Stara Kiszewa na lata 2020–2023 (uchwała Rady Gminy Stara Kiszewa nr XX/134/2020 z 31 sierpnia 2020 roku), s. 47; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 14, pozycja 130; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 161; D. Abramowicz, „Jakieś groby tu były…”, „Dziennik Bałtycki”, 23 sierpnia 2013 roku, przekład niemiecki: „Berenter Kreisbote” nr 17 (2013), s. 16.