Kopalino — cmentarz ewangelicki

Marek Drzewiecki przypuszcza, że cmentarz ewangelicki w Kopalinie (Koppalin) w gminie Choczewo powstał na początku XX wieku, tuż po podziale majątku w Lubiatowie. W pierwotnym znaczeniu nazwa Kopalino oznaczała tylko grunty tak zwanych Lubiatowskich Chat, należących do Lubiatowa; w XVIII wieku stała się nazwą osobnej osady. W zapiskach rodziny von Bartsch z lat 1750–1776 siedzibę w Kopalinie mają von Lübtowowie: Georg i Jakob von Lübtow, Katharina von Lübtow z domu Kukowska i Michaela Christiana von Lübtow z domu Lewińska.

W 1811 roku dobra lubiatowskie i kopalińskie odziedziczył Johann Christian Treichel; po jego śmierci majątek prowadziła wdowa, a po 1846 roku rozdzielono go między rodzeństwo: Adolfina Krammer z domu Treichel otrzymała Lubiatowo, jej brat Gustaw — Kopalino. Po śmierci Gustawa w 1882 roku gospodarował tu jego zięć Paul Lietzau, który prowadził dalsze parcelacje i w 1902 roku zostawił sobie niewielką część. Rozporządzeniem gabinetowym z 1904 roku przekształcono Kopalino w okręg gminny, a dobra rycerskie jako takie skreślono 7 czerwca 1906 roku. Od czasu parcelacji liczba ludności dawnych dóbr szlacheckich i wcześniejszych terenów gminnych wzrosła ze 110 do 169 osób.

Cmentarz leży niedaleko nekropolii lubiatowskiej, na której wcześniej chowano mieszkańców obu wsi. W ewidencji konserwatorskiej tę nekropolię nazwano cmentarzem ewangelickim wsi Lubiatowo i umieszczono na działce 219, w lesie przy drodze z Kopalina do Osiek Lęborskich, około 400 metrów od zabudowań; na sąsiedniej działce 34 zapisano cmentarz katolicki.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Kopalino w dwóch wierszach: w gminie wiejskiej zapisano 79 ewangelików, 1 katolika, 23 innych chrześcijan i 3 Żydów, w obwodzie dworskim 75 ewangelików i 5 katolików; obie jednostki należały do parafii ewangelickiej w Osiekach Lęborskich i katolickiej w Lęborku. Franz Tetzner wymienił Kopalino, po kaszubsku Kopalena, wśród wsi między granicą zachodniopruską a Łebą, w których w jego czasach przetrwały resztki mowy słowiańskiej.

Miejsce zachowało się w bardzo złym stanie. Resztki nielicznych tumb są przemieszczone i połamane, nagrobki i kamienie z rozbitych mogił porasta świerkowy młodnik i gruba warstwa mchu, przez co nie da się jednoznacznie wytyczyć ani granic, ani wymiarów cmentarza. Najwięcej szkód przyniosło sąsiedztwo powojennego cmentarza katolickiego: układ mogił z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku oraz pomiary w terenie wskazują, że obie nekropolie niegdyś bezpośrednio do siebie przylegały, a dziś dzieli je około 20 metrów; według Drzewieckiego część dawnego terenu ewangelickiego oczyszczono z mogił i włączono do nowego cmentarza.

Zachowały się między innymi nagrobek w kształcie pnia drzewa oraz słupek ogrodzeniowy, którego wykonanie wskazuje na początek XX wieku.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Kopalino — Koppalin (dawna witryna, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 376; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), Kreis Lauenburg, strony 186–187 (pozycja 24) i 192–193 (pozycja 108); F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 14.