Kopaniewo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Kopaniewie, po niemiecku Koppenow, o powierzchni około 0,5 hektara, założono około kilometra od zabudowań, na niewielkim wzgórzu pomiędzy łąkami, na skraju lasu. Według dokumentacji konserwatorskiej z lat sześćdziesiątych XX wieku najstarszy zachowany nagrobek nosił wtedy datę 1906 roku, a mogił naliczono około 60; z tej samej dokumentacji zachowały się zdjęcia i szkic sytuacyjny cmentarza. Czytelne ślady granic nie przetrwały, dawne drogi dojazdowe zarosły albo zostały zaorane. Teren rozgrabiono i zdewastowano, układ kwater jest mocno zatarty — z trudem rozpoznać można 3 rzędy mogił, kwaterę dziecięcą i kilka pojedynczych grobów. Elementów metalowych nie ma; przed kradzieżą zabezpieczono jedynie dwa żeliwne krzyże: Maxa Prochnowa oraz Wilhelmine Sehnke z domu Srock.

Kopaniewo leżało w dawnym powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Jego pisane dzieje zaczynają się w XV wieku, gdy jako majątek Kopanewo lub Kopoffno należało do Zdrzewna i do rodu von Goddentow; od 1910 roku do końca wojny było własnością rodziny Zimdars ze Zdrzewna.

W 1784 roku Kopaniewo leżało półtorej mili na północ od Lęborka, przy małym jeziorze, które oddzielało je od Zdrzewna. Obok folwarku mieszkał zagrodnik, była szkoła, a na polach folwark Sprinow — razem dziewięć dymów, na żyznej roli. Formalnie wieś należała do katolickiego kościoła w Białogardzie, lecz jako wieś gościnna trzymała się kościoła w Charbrowie.

Własnego kościoła we wsi nie było. Ernst Müller, wyliczając wsie parafii Białogarda-Łebień, wymienia wśród nich Koppenow z zaznaczeniem, że przeszło tam z Charbrowa. W 1890 roku parafia Białogarda-Łebień powstała jako wikariat, a samodzielna była od 1893. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujmuje Kopaniewo w dziale obwodów dworskich i notuje tu 154 ewangelików, 2 katolików oraz 4 Żydów; urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy mieściły się w Roszczycach. Ewangelicy należeli wówczas do parafii w Łebieniu (Labehn).

Wieś nosiła kaszubską nazwę Kopono — Tetzner wymienia ją w wykazie nazw wsi ziemi lęborskiej obok Sasina (Sáseno), Ulini (Uljanie), Bargędzina (Bargadzeno), Roszczyc (Roszcyce), Strzeszewa (Strezézowo), Maszewa (Maszewo), Zdrzewna (Zdrzewno), Wicka (Wick), Wrześcia (Wrzesce) i Charbrowa (Chábrowo). Na południe od tych wsi, jak zanotował, można było spotkać starych ludzi mówiących po kaszubsku.

Poszukiwania prowadzone wiosną pozwoliły odnaleźć w części dziecięcej ułamany krzyż bez tabliczek, a opodal niego fragmenty porcelanki nagrobnej z napisem „…ul Klick”. Kilka kroków dalej leżała połamana porcelanka z imionami dzieci: Selene Schröder, urodzonej 7 lipca i zmarłej 7 sierpnia 1908 roku, oraz Gertrud Schröder, urodzonej 13 marca i zmarłej 27 marca. Odkopano i ustawiono też betonowy krzyż ze śladami domowych napraw nad grobem Augusta Recka (1863–1938), przy którym spoczęła jego żona Alvine z domu Wohlgemuth, zmarła w 1945 roku; znaleziono ponadto fragment epitafium z piaskowca bez możliwości identyfikacji i ułamek betonowego krzyża z wyrytym napisem „Hier ruht in Gott”.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Provinz Pommern (spis z 1895 r.); E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, hasło Labehn, s. 251; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 29; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1072–1073.