Kościół w Starznie (drewniany), dawniej luterański

Starzno — po niemiecku Starsen — ma jeden z trzech zabytkowych drewnianych kościołów gminy Koczała. Korpus pochodzi z przełomu XVI i XVII wieku, wieża słupowa z 1738 roku. Wyposażenie jest w większości barokowe: ołtarz główny z końca XVII wieku z obrazami malowanymi na skórze. W kościele znajdują się ambona późnobarokowa i chrzcielnica kielichowa z pierwszej połowy XVIII wieku. Z dwóch dzwonów starszy odlał w 1648 roku gdański ludwisarz Gerhard Bending. Świątynię, dziś pod wezwaniem świętego Mikołaja Biskupa, wpisano do rejestru zabytków 14 kwietnia 1964 roku pod numerem 340.

Dawniej rozróżniano Starzno Królewskie i Szlacheckie — wieś i lemaństwo. W źródłach z XVI wieku nie znaleziono wzmianki o kościele, ale w 1617 roku figuruje on wśród parafialnych, a wizytator z połowy XVII wieku zapisał, że „kościół niegdyś wznieśli protestanci”. Wizytacja Jezierskiego z 1695 roku zastała tu kościół filialny, należący do Koczały, dokąd proboszcz przyjeżdżał co trzecią niedzielę. W protokole tej wizytacji zapisano, że mieszkańcy „byli prawie wszyscy lutrzy”. Wizytacja wymienia we wsi siedmiu włościan, czterech lemanów i sołtysa; każdy dawał mesznego po korcu żyta i owsa. W tej samej wizytacji zapisano, że dwaj karczmarze dawali po pół korca, a nauczyciel z Koczały pobierał od włościan po ćwierć korca żyta.

W tomie wydanym w 1890 roku Słownik geograficzny opisywał Starzno, po niemiecku Starsen, jako wieś w powiecie człuchowskim, której najbliższa stacja pocztowa znajdowała się w Miastku. W tym haśle obszar wsi wynosił 1740 ha, z czego 488 przypadało na rolę, 44 na łąki, a 168 ha zajmował las. W 1885 roku stały tu 32 domy, a mieszkańcy tworzyli 44 dymy. Do wsi należało wybudowanie Schulzenwalde, liczące 5 domów i 62 mieszkańców. Słownik geograficzny podaje dla 1885 roku 247 mieszkańców, w tym 200 katolików i 47 ewangelików; te same liczby figurują w wykazie gmin z 1 grudnia 1885 roku. Zestawienie parafii ewangelickiej w Pietrzykowie, do której Starzno należało, rozkłada tę samą sumę nieco inaczej: 51 ewangelików wobec 196 katolików. W tym samym zestawieniu dla całej parafii podano 1742 ewangelików i 1857 katolików, a w Pietrzykowie zapisano 620 ewangelików i 24 katolików.

Katolicy należeli do parafii w Koczale, o milę odległej; do tutejszego kościoła filialnego przypisane były Starzno, Schulzenwalde i Engsee. W 1887 roku szkoła katolicka liczyła 65 dzieci.

Po 1945 roku zniknęła tutejsza mniejszość ewangelicka.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XI, hasło Starzno, s. 279, i t. III, hasło Kamień (wykaz wizytacji archidiakonatu kamieńskiego); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Schlochau, pozycja 76; Benedykt Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008, s. 94; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 76; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, numer 340, decyzja z 14 kwietnia 1964 roku; koczala.pl — zabytki gminy; „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Starzno”.