Koślinka — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Koślince datuje się na koniec XIX wieku; zamknięto go w 1961 roku. Działka ma kształt czworoboku i leży na wzgórzu; jej powierzchnia to około 0,17 hektara. Pozostały dwa nagrobki i ślady grobów, krzewy lilaka i bzu, a w osi działki stoi współczesny krzyż przydrożny. Gminna ewidencja zabytków wymienia cmentarz pod pozycją 132, na działce numer 10; wojewódzka wymienia go pod pozycją 84.

Koślinka nosi po niemiecku nazwę Kießling. Słownik geograficzny wylicza jej dawne zapisy: Kezelynk w 1400 roku, Keszeling w 1402, Geszeling w 1407, Koeszling w 1416, Keselinge w 1451, Kyseling w 1527, Koeseling w 1598, Kizling w 1659. W tym samym haśle podano, że lokowali ją Krzyżacy na prawie chełmińskim, z sześcioma włókami dla sołtysa. W 1451 roku Janusz Budzisz otrzymał przywilej na jezioro Koślinkę wraz z włóką gruntu, a w 1598 sołtys Stefan Wegner dostał przywilej nowy. W drugiej połowie XIX wieku wieś z dobrami liczyła 3582 morgi obszaru, 34 domy, 222 katolików i 69 ewangelików. Urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej z 1868 roku (Jacobson, s. 198–199) notuje dla Koślinki, zapisanej tam jako Kieseling, ten sam obszar i te same liczby katolików i ewangelików, ale 31 prywatnych domów mieszkalnych przy 55 budynkach ogółem i łącznie 291 mieszkańców.

Ewangelicy ze wsi należeli do parafii ewangelickiej w Sztumie. Spis z 1 grudnia 1885 roku naliczył w Kießling 289 mieszkańców, w tym 62 ewangelików i 227 katolików; 1 grudnia 1905 roku mieszkańców było 378, a ewangelików 58 — przy 319 katolikach i jednym innym chrześcijaninie. Katolicka parafia wsi mieściła się w Dąbrówce, po niemiecku Deutsch Damerau.

Sztumska parafia ewangelicka powstała w 1570 roku; nabożeństwa odprawiano najpierw w szpitalnym kościele Świętego Ducha, potem w ratuszu. W 1683 roku ratusz spłonął, a Piotr Mogge, wówczas pisarz starościński, a później burmistrz, ofiarował miastu dom w rynku na odprawianie nabożeństw. Własny kościół ewangelicy sztumscy poświęcili w 1818 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Sztum (Stuhm) i podaje tu 59 ewangelików.

Źródła: gminna ewidencja zabytków gminy Sztum, pozycja 132 (https://sztum.pl/gminna-ewidencja-zabytkow.html) oraz program opieki nad zabytkami gminy Sztum na lata 2016–2020, załącznik do uchwały z 17 sierpnia 2016 roku (https://sztum.pl/files/file_add/download/30_2016_08_17_program_opieki_nad_zabytkami_2016_2020_zalacznik_do_uchwaly.pdf); wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, wykaz dla gminy Sztum, pozycja 84; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis z 1 grudnia 1885 roku, powiat Stuhm, pozycja 25; Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Heft II: Provinz Westpreußen, spis z 1 grudnia 1905 roku, powiat Stuhm, strona druku 134–135, pozycja 25; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, tom IV (hasło Koślinka) i tom XII (hasło Sztum); „Der Kreis Stuhm. Ein westpreußisches Heimatbuch”, wyd. Heimatkreis Stuhm, 1975, s. 244–245; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 71; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Gdańsk 1868, s. 198–199.