Kostkowo — cmentarz ewangelicki

Kostkowo — po niemiecku Hammer — leżało do 1945 roku w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w prowincji Pomorze. Do 1890 roku była to część obwodu dworskiego Rybienke-Hammer. Rozparcelowano go wtedy i 25 października przekształcono w gminę wiejską Rybienke o dwudziestu dziewięciu właścicielach; samą nazwę Hammer wykreślono z wykazu miejscowości 7 czerwca 1906 roku. Gminę Rybienke przemianowano 13 marca 1930 roku na Althammer.

W 1784 roku Kostkowo leżało trzy mile na północny wschód od Lęborka. Obok folwarku mieszkało czterech zagrodników; był młyn wodny i karczma zwana Holze — razem dziesięć dymów. Wieś była podzielona między dwie parafie: „ist größtentheils zu Gnewin, theils aber zu Saulin eingepfarret” — w większej części należała do Gniewina, w mniejszej do Salina.

W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku Alt Hammer (11 domów, 111 mieszkańców) i Neu Hammer (8 domów, 84 mieszkańców) figurują jako części składowe gminy Rybienke, liczącej wtedy 297 osób. W tym samym spisie, wśród 171 zachowanych wierszy powiatu lęborskiego, żadna z tych nazw nie ma osobnego wiersza; nie ma ich też w wykazie wsi parafii gniewińskiej, który Ernst Müller zamieścił na stronie 252 spisu duchownych pomorskich i który wymienia trzynaście miejscowości.

Spis z 1895 roku przypisuje całą gminę Rybienke do parafii ewangelickiej w Salinie (Saulin), a akt erygowania parafii w Słuszewie (Schluschow) z 1907 roku podaje, że ewangelicy z Alt i Neu Hammer należeli do parafii gniewińskiej i 1 października 1907 roku przeszli z niej do nowej parafii słuszewskiej, katolicy należeli według spisu z 1895 roku do parafii w Lęborku, a według spisu z 1905 roku do parafii w Górze (Gohra) w Prusach Zachodnich. Urząd stanu cywilnego mieszkańcy mieli według spisu z 1895 roku w Gniewinie, a według spisu z 1905 roku w Słuszewie (Schluschow), a obwód urzędowy nosił nazwę Bismark.

W 1902 roku, 24 listopada, otwarto kolejkę dojazdową z Wejherowa do Prusewa, opisaną przez Franza Schultza; w powiecie lęborskim miała przystanki Hammer, Chinow i Schluschow. Formę „Kostkow”, podawaną niekiedy jako niemiecka nazwa wsi, F. Lorentz zapisał w 1923 roku w nawiasie i odniósł do osady, która w 1839 roku należała do Lisewa; Althammer i Neuhammer wymienił osobno, jako osady Rybienka. W indeksie katolickich parafii powiatu lęborskiego z 1905 roku Kostkowa nie ma, a kościół świętego Ottona wzniesiono tu w 1933 roku.

We wsi są dwa cmentarze. Starszy, poewangelicki, leży poza zabudową — w lesie przy drodze gruntowej wiodącej do Słuszewa, na działce 128 — i zajmuje 0,53 hektara. Jest sukcesywnie niszczony. Ewidencja zabytków ujmuje go jako „cmentarz ewangelicki, ob. komunalny” z datowaniem na 1952 rok. Nowszy, katolicki, ewidencjonowany z datą 1932 roku, leży w południowej części wsi, na działce 136 graniczącej od południa z terenem kościoła, i ma 0,22 hektara. Na obu zachowały się nagrobki dawnych niemieckich mieszkańców: niemieckie inskrypcje i żeliwne krzyże z sygnaturami lęborskich producentów Fritza Caspera i Herberta Peglowa.

Punkt z bazy Marka Drzewieckiego opisany jako „Kostkowo Stary” ma współrzędne 54,66591 / 18,03577; według ewidencji gruntów (usługa lokalizacji działek Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, odczyt z 11 października 2026 roku) leży on na działce 136, tej samej, na której stoi kościół, nie na działce 128. Punkt „Kostkowo Nowy” z bazy Marka Drzewieckiego (54,66474 / 18,03259, w atlasie osobny wpis CM-1166) leży według ewidencji gruntów poza działką 136 — na działce 193/3, około 60 metrów na południowy zachód od działki 128.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Punkt „Kostkowo Stary” z bazy Marka Drzewieckiego leży według ewidencji gruntów na działce 136, którą ewidencja zabytków przypisuje cmentarzowi katolickiemu, a cmentarz ewangelicki ewidencja zabytków umieszcza na działce 128.

Źródła: wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat lęborski, pozycja 44 wykazu gmin wiejskich wraz z wykazem miejsc zamieszkanych; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, 1912; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — punkty ze zbioru położeń cmentarzy; F. Lorentz, „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem”, Poznań 1923, s. 136 i 138; R. Jehke, „Amtsbezirk Bismark”, territorial.de (stan z 20 sierpnia 2024 roku); Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku, powiat Lauenburg i. Pomm., s. 86–87, poz. 43; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1071.