Kotło — cmentarz mennonicki

Kotło, po niemiecku Kesselhof, leżało w XIX wieku w powiecie kwidzyńskim, na nizinach lewego brzegu Wisły, pół mili od Gniewu; dziś należy do powiatu tczewskiego i gminy Gniew.

Słownik geograficzny naliczył tu na 308 morgach obszaru 11 budynków, w tym sześć domów mieszkalnych, a w nich 40 katolików i 17 ewangelików; parafia i poczta mieściły się w Gniewie, szkoła w Ciepłem. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał 71 mieszkańców — 37 mężczyzn i 34 kobiety — wśród nich 13 ewangelików i 58 katolików; i jedni, i drudzy należeli do parafii w Gniewie. W pierwszym powszechnym spisie Rzeczypospolitej z 30 września 1921 roku zapisano tu 52 mieszkańców, z których dwóch było wyznania ewangelickiego; narodowość polską podało 50 osób, niemiecką — dwie. O tutejszych mennonitach spisy nie mówią nic: liczyły ich w osobnej rubryce innych chrześcijan, a w Kotle żadnej takiej osoby nie odnotowały.

Własnej świątyni we wsi nie było; pozostały dwa cmentarze. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia w Kotle dawny cmentarz ewangelicki pod pozycją 395 oraz dawny cmentarz mennonicki przy numerze 4 pod pozycją 397. Jest to cmentarz spod pozycji 397: mennonicki, a więc protestancki, lecz nie ewangelicko-augsburski; część zapisów ewidencyjnych prowadzi go jako poewangelicki.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, powiat tczewski, gmina Gniew, pozycje 395 i 397; Gminna ewidencja zabytków miasta i gminy Gniew; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), s. 18; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 76–77, pozycja 49; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. III i IV, Warszawa 1880–1902, hasła Kesselhof i Kotło.