Krępa — cmentarz wiejski (ewangelicki)

Wiejski cmentarz ewangelicki w Krępie (Krampe) założono w XIX wieku — tablica przy wejściu mówi o połowie stulecia — i otoczono wałem kamienno-ziemnym. Zajmuje około 5110 metrów kwadratowych, a najstarszy zachowany nagrobek granitowy pochodzi z 1882 roku. Służył mieszkańcom wsi oraz właścicielom majątku, rodzinom Breyerów i Genthów; większość grobów zdobiły żeliwne krzyże. Co do jego położenia źródła nie mówią jednym głosem: inwentaryzacja umieszcza go po prawej stronie drogi do Płaszewka przy ulicy Leśnej, monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego — w północno-zachodniej części wsi, w sąsiedztwie dawnej zabudowy gospodarczej folwarku.

Krępa leży na południe od Słupska; przed 1945 rokiem należała do powiatu słupskiego (Kreis Stolp) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Słownik geograficzny odnotowuje ją jako dobra rycerskie w rękach rodu Święców w XIII i XIV wieku. W 1313 roku synowie wojewody Święcy — Piotr, hrabia Nowego, oraz Jan i Wawrzyniec — oddali wieś w lenno Gotfrydowi Bülowowi i Gerardowi Ketelhodtowi.

W 1329 roku Jesko, hrabia na Sławnie, sprzedał ją zakonowi krzyżackiemu, a w 1347 roku oddał zakonowi na pełną własność. Po sporze z księciem Bogusławem X Krępa stała się w 1496 roku lennem von Puttkamerów. W 1784 roku Krępa liczyła 21 dymów i była wcielona do kościoła Świętego Piotra na Starym Mieście w Słupsku. Do dóbr należał też tak zwany młyn łosiński (Loßinsche Mühle) nad potokiem Bisterbach, wcielony do parafii w Sierakowie (Zirchow); mieszkańcy Łosina musieli w nim mleć zboże. Po sekwestrze z 1828 roku Puttkamerowie sprzedali ją w 1844 roku za 63 000 talarów Paulowi Breyerowi, a przez małżeństwo potomkini przeszła ona na własność rodziny Genth.

Spis z 2 grudnia 1895 roku zapisał wieś w dwóch wierszach: w gminie wiejskiej 169 ewangelików i 1 katolika, w obwodzie dworskim 361 ewangelików i 4 katolików. W 1925 roku naliczono tu jedenaścioro katolików; w źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy w Krępie. W 1939 roku wieś liczyła 344 mieszkańców. Wojska sowieckie zajęły ją w nocy z 7 na 8 marca 1945 roku; latem przybyli polscy osadnicy.

Ostatnie pochówki odbyły się tu pod koniec lat czterdziestych XX wieku; około 1960 roku cmentarz zamknięto i zniszczono. W 2011 roku mieszkańcy Krępy uporządkowali go i z fragmentów nagrobków odnalezionych pod warstwą ziemi i bluszczu utworzyli lapidarium z napisem: „Tym, którzy / spoczęli w tej ziemi / mieszkańcy Krępy / Krępa, 29 października 2011 r.”. Znalazł się wśród nich kamień poświęcony Erichowi Wittowi, poległemu w 1917 roku podczas pierwszej wojny światowej; jego potomkowie od lat odwiedzali to miejsce.

W 2013 roku odsłonięto na cmentarzu kamień ku czci Stanisława Szpilewskiego, historyka sztuki i wieloletniego pracownika Urzędu Ochrony Zabytków w Słupsku, który wziął udział w rewaloryzacji tego miejsca.

Cmentarzy było we wsi dwa. Drugi, rodowy, niewielki, leży na południe od założenia parkowego przy dzisiejszej ulicy Leśnej, gdzie stał pałac; spoczęli na nim ostatni właściciele wsi, a na głazie narzutowym pełniącym funkcję kamienia nagrobnego wyrzeźbiono herb rodu Genth.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV, hasło „Krampe”; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 182; „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, Swołowo 2020; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 650–653; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 953.