Krępa Kaszubska — cmentarz ewangelicki

Krępa Kaszubska, po niemiecku Krampe, leżała w powiecie lęborskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy ewangelickiej we wsi; po tutejszych ewangelikach zostały dwa cmentarze, opisane w 2013 roku przez zespół FotoExploracje. Pierwszy, o powierzchni około 0,57 hektara, leży w linii prostej około kilometra od wsi, przy leśnej drodze prowadzącej do cmentarza ofiar Marszu Śmierci. Teren zniwelowano, a nagrobki usunięto; widoczne od drogi kamienie to w istocie urządzone lapidarium z ich pozostałości, a w głębi zachowały się resztki kamiennego fundamentu grobowca. Na osi dawnego wejścia stoi współczesny pomnik z dwujęzycznym napisem z Księgi Koheleta (Koh 1,4): „Pokolenie odchodzi, pokolenie przychodzi, a ziemia trwa po wszystkie czasy”. Był to zapewne cmentarz dwukwaterowy z aleją w osi.

Wieś istniała w 1382 roku, gdy dokument komtura gdańskiego wymienił jej sołtysa. Spory o pastwiska i łąki z Cecenowem rozstrzygnął wyrok wydziału prawa w Erfurcie z 1745 roku, a potem orzeczenia regencji z lat 1747–1750. W 1784 roku Krępa leżała milę i ćwierć na północ-północny zachód od Lęborka, na wzgórzu przy dużym bagnie, nad Łebą. Obok folwarku mieszkali sołtys wolny, pięciu zagrodników (jeden z nich wolny) i gajowy; wieś liczyła dziewięć dymów i należała do parafii w Garczegorzu (Garzigar). Folwark rycersko-wolny miał 1527 mórg zimnej ziemi i dobre łąki nad Łebą; pańszczyznę odrabiało na nim 20 chłopów z Białogardy, Wrześcia, Garczegorza i Łebienia oraz zagrodnicy z Krępy.

W XVII wieku Krępa przeszła na skarb państwa, w 1840 roku należała do rodziny Bergell, a w 1905 roku spółka Landbank z Berlina podzieliła 954 hektary majątku między 69 osadników. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazuje Krępę dwukrotnie: gmina wiejska liczyła 64 ewangelików, czterech katolików i trzech Żydów, razem 71 osób. W obszarze dworskim spis naliczył 157 ewangelików, 49 katolików i jednego innego chrześcijanina, razem 207 osób.

Spis z 1 grudnia 1905 roku, po parcelacji, wykazuje Krampe jako gminę wiejską o powierzchni 1127,0 hektara, z 82 domami mieszkalnymi i 91 gospodarstwami domowymi; mieszkało w niej 570 osób, w tym 283 mężczyzn; ewangelików było 567, katolików trzech.

Ewangelicy należeli do parafii w Garczegorzu, a od 1893 roku do parafii Białogarda-Łebień. Powstała ona w 1890 roku jako wikariat; w tymże 1893 roku stała się samodzielną parafią z siedzibą urzędu w Łebieniu. Kościół w Łebieniu poświęcono 16 października 1891 roku, w Białogardzie — w 1902 roku. Ernst Müller wymienia Krępę w jej składzie obok Białogardy, Gęsi, Lędziechowa, Zdrzewna i Kopaniewa. Od 1 października 1905 roku Krępa należała do wydzielonej gminy kościelnej Białogarda, połączonej z Łebieniem wspólnym urzędem parafialnym. Urząd stanu cywilnego mieścił się w Białogardzie, obwód urzędowy — w Łebieniu, a katolicy podlegali parafii w Lęborku.

Drugi z cmentarzy opisanych przez FotoExploracje, o powierzchni około 0,30 hektara, znajduje się około 650 metrów na południe od ostatnich zabudowań, na końcu alei świerkowej długiej na około 140 metrów. Jest zaniedbany i zdewastowany: zostało kilka kamiennych podstaw krzyży żeliwnych, kilkanaście resztek postumentów i wiele betonowych ram grobowych, a spod piasku wydobyto kamienny krzyż Friedricha Albrechta, zmarłego 19 lipca 1910 roku. W południowo-zachodniej części dwa usypane z piasku groby noszą ślady opieki — kwiaty i znicze. Odrębnym obiektem, na innej działce, jest pobliski cmentarz ofiar Marszu Śmierci z 1945 roku, urządzony na miejscu obozu, w lasku po wschodniej stronie drogi z Lęborka do Łeby; zwieziono na niego prochy około dziewięciuset więźniów z obozów w Krępie i sąsiedniej Gęsi oraz ze zbiorowych mogił w Godętowie, Łęczycach i Lubowidzu.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. FotoExploracje opisują w Krępie dwa cmentarze, datowane przypuszczalnie na XIX wiek, a w ewidencji zabytków gminy Nowa Wieś Lęborska figuruje w Krępie jeden zabytkowy cmentarz, na działce 350/1.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Labehn, s. 251; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków — scalony wykaz cmentarzy (WEZ/WUOZ 2026-08-29); Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; FotoExploracje, „Krępa Kaszubska — cmentarze ewangelickie”, fotoexploracje.manifo.com (oględziny 2013); „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1893 i 1905; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1049.