Krępsk — cmentarz ewangelicki

Cmentarzy ewangelickich było w Krępsku dwa: wojewódzka ewidencja zabytków wymienia je pod pozycjami 90 i 91 arkusza gminy Człuchów. W tej ewidencji pod pozycją 92 wymieniono osobno cmentarz ewangelicki w pobliskich Kujankach.

Krępsk, po niemiecku Kramsk, leżał w dawnym powiecie człuchowskim. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen) notuje tu na 672 mieszkańców 130 ewangelików, 535 katolików i siedmioro Żydów, a obszar gminy określa na 1513 hektarów. Ewangelicy należeli do parafii w Człuchowie, po niemiecku Schlochau; okręg urzędowy i urząd stanu cywilnego miały siedzibę w sąsiednim Stołcznie.

Katolicy mieli świątynię na miejscu: szachulcowy kościół filialny świętego Jakuba Apostoła z XVIII wieku, wpisany do rejestru zabytków wraz z otoczeniem pod numerem A-101 decyzją z 21 lutego 1959 roku. Otaczający go cmentarz przykościelny jest katolicki. Słownik geograficzny zalicza ten kościół do parafii, którą zapisuje jako Fersztnowo (Firchau); spis z 1885 roku podaje parafię katolicką w samym Kramsku.

Osobno notowany był Krąpski Młyn (Kramskermühle) — osada licząca osiem budynków, w tym trzy domy, zamieszkana przez 15 ewangelików.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku opisuje jego stan słowami: „nagrobki zniszczone, drzewostan w pełnym rozwoju”. Cmentarz o powierzchni 0,22 hektara leżał poza wsią, w jej północnej części, przy rozwidleniu dróg polnych, a jego układ alejowo-kwaterowy był wtedy czytelny. Zachowały się wtedy 49 mogił i jeden nagrobek wolno stojący — stela z 1909 roku; ogrodzenia murowanego nie było, pozostały słupy bramy, krzyż cmentarny oraz zwarty drzewostan lip, klonów, świerków i brzóz.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Kramsk jako wieś. Notował tu 65 domów mieszkalnych i 630 mieszkańców, w tym 137 ewangelików, 480 katolików i 13 osób innych wyznań. W tym samym podręczniku katolików przypisano do parafii Förstenau, a miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 152 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, hasło Krąpsk (niem. Kramska); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat Schlochau, strony 160 i 161, pozycja 45; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, stan na 30 czerwca 2026; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Człuchów, pozycje 83, 90, 91 i 92; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); karta cmentarza w Krępsku, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 136–137; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.