Krojanty — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Krojantach, w gminie Chojnice, leży przy dawnym kościele ewangelickim i dzielił z nim losy. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go dla gminy Chojnice pod pozycją 131 jako „cmentarz d. ewangelicki, ob. rzymskokatolicki”.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył w samych Krojantach 63 mieszkańców, w tym 56 ewangelików, a w tutejszym obszarze dworskim 266 mieszkańców, wśród nich 160 ewangelików; jedni i drudzy należeli do parafii ewangelickiej w Chojnicach. Świątynię wzniósł w 1892 roku, staraniem i kosztem własnym, baron Richard von Eckardstein, właściciel tutejszego majątku.

Po pierwszej wojnie światowej, wraz ze zmianą granic, kościół przeszedł w ręce katolickie: od około 1926 roku działała przy nim filia parafii chojnickiej, a w 1936 roku erygowano samodzielną parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pod jej opieką kościół pozostaje do dziś. Wraz z kościołem cmentarz zmienił przynależność wyznaniową, ale pozostał czynny — chowa się tu nieprzerwanie, dziś według obrządku rzymskokatolickiego.

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. Andrzej Lorbiecki, który zinwentaryzował cmentarz w 2020 roku, pisze, że leży on około pół kilometra od kościoła, nie przy nim, a obecny cmentarz katolicki pochodzi z lat trzydziestych XX wieku; najstarsze groby to mogiły Alojzego Pruszaka, dzierżawcy majątku rozstrzelanego w 1939 roku w chojnickiej „Dolinie Śmierci” i przeniesionego tu w 1945 roku, oraz Kazimierza i Józefa Chrzanowskich. Lorbiecki datuje też budowę kościoła na 1883 rok, nie na 1892.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Chojnice (Konitz) i podaje tu 34 ewangelików (razem z przyległymi osadami) i 161 w obszarze dworskim.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau, powiat Konitz, poz. 39 i 99; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Chojnice, poz. 131; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); A. Lorbiecki, „Inwentaryzacja cmentarzy na terenie gminy Chojnice”, cz. II, „Zeszyty Chojnickie” 36 (2020), s. 140–145; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 58.