Krokowa — kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński), obecnie rzymskokatolicki; kaplica grobowa von Krockow

Krokowa — po niemiecku Krockow — leżała w powiecie puckim, w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie. Kościół stojący pośrodku wsi jest dziś rzymskokatolicki i nosi wezwanie świętej Katarzyny Aleksandryjskiej. Kościół jest czynny i wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-1582 z 11 marca 1996 roku.

Świątynia stoi tu od przełomu XIII i XIV wieku: 1 czerwca 1300 roku biskup włocławski Bartłomiej — Fankidejski, który przytacza tu wiadomości z akt klasztoru w Żarnowcu, przy pierwszej wzmiance opatruje imię biskupa znakiem zapytania, a przy drugiej wykrzyknikiem — zalecił jej wzniesienie. Wystawił ją i uposażył dziedzic Krokowej, w Słowniku geograficznym nazwany Piotrem Krokowskim, nadając jej wezwanie świętej Katarzyny Aleksandryjskiej i zatrzymując prawo patronatu.

Według Schultza parafia w Krokowej jest bardzo stara: już w 1381 roku, przy sprzedaży Sławoszyna na prawie niemieckim, wymieniany jest pleban Nikel z Krokowej.

W 1498 roku Wawrzyniec Krockowski postawił na jej miejscu kościół kamienny z wieżą krytą gontami; Franz Schultz dodaje, że data ta daje się pogodzić z wyglądem murów tylko wtedy, gdy kamienną budowlę poprzedziła starsza, podupadła świątynia drewniana.

Około 1572 roku, wkrótce po powrocie z Francji, Reinhold von Krockow zamienił tutejszy kościół na ewangelicki; pozostał on w rękach protestanckich do 1945 roku. Schultz nazywa Reinholda zwolennikiem nauki reformowanej — bronił jej we Francji orężem, a u siebie wymagał od wszystkich poddanych jednego wyznania. Zamianę kaplicy dworskiej w rodowym gnieździe Reinholda na kościół reformowany Schultz opisuje jako formalne przypieczętowanie jego własnego przejścia.

Fankidejski pisze, że w 1583 roku wizytator zanotował, iż „kościół już od 16 lat jest w ręku luterskiém”.

Wizytacja archidiakonatu pomorskiego zastała Krokową już po tej zmianie i skwitowała ją dwoma słowami: omnia haeretica — wszystko heretyckie. Wieś „od szesnastu lat przyjęła herezję wraz ze swoim proboszczem, już nieżyjącym, a teraz ma heretyka rezydującego na miejscu”. Kościół był wtedy murowany i wzniesiony wielkim nakładem, a kościelne uposażenie stopniało z czterech łanów do jednego. Do parafii należało siedem wsi, których nazw wizytator nie zdołał ustalić, ponieważ — jak zapisał — „heretyk nie dopuścił wizytacji, a nawet groził”. Jako dziedzica wymienia Leonarda Krokowskiego. Wizytator polecił „przy sposobności wesprzeć pana tego miejsca”, a zuchwałego duchownego protestanckiego poskromić.

Zabiegi biskupa opisuje Fankidejski. Wizytator posłał panu Krokowskiemu książkę apologetyczną niejakiego Edera, by go przekonać; biskup trzy razy odwiedził Krokową osobiście. Ilekroć jednak zamierzał poświęcić kościół, albo duchowny chował klucze, albo pan niedomagał — a raz nawet pogrożono biskupowi chłostą. Pierwszy proboszcz, który dał się nakłonić do zmiany wyznania, już nie żył, a Leonard Krokowski utrzymywał własnego duchownego.

W drugiej połowie XVI wieku do parafii krokowskiej należały Krokowa, Warszkowo, Goszczyno, Golędzino, Glinki, Parszczyce, Minkowice, Warzewo, Sulicice, Sławoszyno i młyn Prynka. O Sławoszynie wizytator biskupa Rozrażewskiego zapisał, że jego mieszkańcy byli zmuszani przez właściciela Krokowej do chodzenia do tutejszego, protestanckiego kościoła.

Według Schultza w przylegającej do kościoła kaplicy grobowej rodu stoi okazały nagrobek Reinholda Krockowa i jego żony Barbary, wykonany jeszcze za ich życia — z niewypełnioną potem datą śmierci.

Według Aleksandra Klempa (1994, s. 212) predykanta luterańskiego wprowadzono w Krokowej około 1567 roku, po śmierci katolickiego proboszcza. Pierwszy duchowny luterański zmarł przed 1586 rokiem, a patron E. Krokowski wprowadził nowego, ale już w 1608 roku Krokowscy oddali zbór duchownemu reformowanemu Janowi Konradowi Brzeźnickiemu. Brzeźnicki, wcześniej duchowny na Kujawach, był pierwszym ministrem kalwińskim w Krokowej; w 1627 roku nie przystąpił do Jednoty i zmarł w Krokowej 20 lutego 1640 roku (s. 220). Po jego śmierci, w 1640 roku, Krokowscy podporządkowali tutejszy zbór Jednocie Wielkopolskiej i od tego czasu aż do XIX wieku, z krótką przerwą w latach 1763–1781, ordynowano do Krokowej duchownych z Leszna (s. 138).

7 marca 1640 roku na synodzie w Toruniu ordynowano do Krokowej Jana Musoniusza (Muzoniusza) starszego, który — jak pisze autor — wykazał tu niezwykłą aktywność, między innymi przygotowywał młodych duchownych do pracy duszpasterskiej; jego pomocnikami byli w 1647 roku Jan Rybiński i Jan Herbiniusz, a w 1650 roku jego siostrzeniec Paweł Orlicz. Mowa żałobna Musoniusza na pogrzeb Eufrozyny z Szwarcwaldów Krokowskiej wyszła w Gdańsku w 1641 roku, a 7 maja 1657 roku objął on urząd polskiego duchownego w zborze Świętego Jerzego w Toruniu (s. 220–221).

W Archiwum Państwowym w Poznaniu, w zespole Akt Braci Czeskich, zachowała się korespondencja krokowskich dziedziców. Ernest Krokowski, sędzia ziemski pucki, pisał 16 maja 1657 roku z Gdańska do Marcina Gertichiusa i Jana Bythnera, „seniorów i superintendentów zborów Wielkopolski”, z prośbą o duchownego Jerzego Gleiniga dla swojego zboru, który wcześniej prowadził ksiądz Musonius. Tego samego roku, 27 lipca, zawarł z Gleinigiem w Krokowej umowę o uposażenie: proboszcz miał z dworu 300 złotych pruskich rocznie, po 75 na kwartał, zboże, piwo i rolę, a dwór zobowiązał się co roku oddawać także 30 złotych „do Jednoty na konserwacyą młodzi”, które proboszcz miał odsyłać seniorom. W sierpniu 1673 roku, po pogrzebie Gleiniga, Krokowski znów prosił seniorów o następcę.

Według Aleksandra Klempa (1994, s. 221) Jerzy Gleinig, który jeszcze przed 1657 rokiem został konseniorem braci czeskich, przybył do Krokowej 2 lipca 1657 roku, 22 lipca objął zbór i zmarł w Krokowej 9 czerwca 1673 roku; pozostawił kazanie żałobne poświęcone pamięci F. z Czirenbergów Krokowskiej, zmarłej w 1662 roku (Gdańsk 1662). Po jego śmierci obowiązki duszpasterskie sprawował w Krokowej przez pewien czas Albert (Wojciech) Majewski, duchowny z Gdańska. 6 września 1673 roku ordynowano z Leszna do Krokowej Jana Musoniusza (Muzoniusza) młodszego, syna dawnego ministra krokowskiego; jego stosunki z patronem E. Krokowskim nie układały się jednak najlepiej i w 1676 roku przeniósł się do Weszkowa. Od 1677 roku aż do śmierci w 1703 roku ministrem krokowskim był pochodzący z Leszna Rafał Prüfer (Prywer), autor kazań pogrzebowych ku czci sędziego ziemskiego puckiego E.

Krokowskiego (Gdańsk 1680) i starosty lęborsko-bytowskiego P. Somnitza (Gdańsk 1693). Jego syn Franciszek Samuel pomagał mu w pracy duszpasterskiej już w 1698 roku, a w latach 1707–1709 pomocnikiem Franciszka Samuela Prüfera był Samuel Dawid Sitkowski (Sitkovius). Od połowy XVII wieku nieprzerwanie aż do końca stulecia konseniorów pruskich, którzy wizytowali podległe sobie zbory i przewodniczyli zgromadzeniom duchowieństwa braci czeskich w Prusach, wybierano głównie spośród ministrów w Krokowej; w drugiej połowie XVII wieku byli nimi minister krokowski Jerzy Gleinig, po nim minister z Mokrego Dworu J. H. Vetterus (zmarły w 1693 roku), a po śmierci Vetterusa Rafał Prüfer. Dopiero po śmierci Prüfera w 1703 roku przez kilkanaście lat zaniechano wybierania konseniorów pruskich (s. 139).

Wizytacja katolicka z 12 lutego 1702 roku zapisała, że tutejszy kościół — murowany od fundamentów, ufundowany przez żarnowieckie zakonnice i będący filią parafii w Żarnowcu — jest „zajęty przez kalwinistów, którzy mieli tu swojego predykanta”; paramenty, obrazy i relikwie zdołano stamtąd wynieść. Aleksander Klemp (1994, s. 151) pisze, że proboszczowie żarnowieccy rościli sobie pretensje do władzy nad kalwińską parafią w Krokowej, a wizytacja z 1702 roku wyraźnie zaznaczyła, że na terenie parafii żarnowieckiej mieszka około 100 kalwinistów. Zestawienie struktury Kościoła ewangelickiego Prus Zachodnich podaje przy Krokowej uwagę, że parafia „była pierwotnie reformowana i od 15 lipca 1818 roku stała się kościołem symultanicznym”.

Po 1816 roku Krokowa należała do diecezji puckiej, wcześniej — od podziału z 1773 roku — do inspekcji skarszewskiej.

Dalsze dzieje tutejszych duchownych w XVIII wieku opisuje Aleksander Klemp (1994, s. 222–223). W czerwcu 1717 roku zbór w Krokowej objął Samuel Wilhelm Kazur, od 1691 roku pastor zboru reformowanego w Zwartowie; pod koniec życia (na s. 140 autor pisze: przypuszczalnie) został konseniorem zborów pruskich i zmarł w Krokowej 25 sierpnia 1732 roku (s. 140, 222). Samuel Heintze, ordynowany z Leszna latem 1732 roku, został 31 października osadzony na urzędzie pastora i zmarł w Krokowej 10 kwietnia 1740 roku. W czasie wakatu w 1740 roku obowiązki duszpasterza pełnił tu tymczasowo Dawid Behr, ostatni duchowny reformowany w Zwartowie, a w sierpniu 1740 roku sędzia ziemski lęborsko-bytowski R. Krokowski powołał na urząd pastora Jana Samuela Tobiana, który zmarł 15 lipca 1741 roku.

Samuel Ernest Kühn opiekował się gminą reformowaną w Krokowej od 20 sierpnia 1741 roku, w marcu 1742 roku został powołany na urząd duchownego tutejszego zboru, a w czerwcu 1747 roku opuścił Krokową. Jan Samuel Joung (de Joung) był od 13 lipca 1747 roku diakonem, a od 3 sierpnia 1747 roku pełnił w Krokowej obowiązki duchownego; zmarł 28 maja 1762 roku. W tym okresie, jak pisze autor, dochodziło w Krokowej do nieporozumień między luteranami a reformowanymi.

Według wykazu duchownych luterańskich w aneksie książki po śmierci Jounga zbór objął na życzenie patrona K. Krokowskiego Franciszek (lub Jan Fryderyk) Meyer — pierwszy po 150 latach duchowny luterański w Krokowej — który 15 sierpnia 1763 roku został pastorem w Dzierzgoniu; 15 listopada 1763 roku patron przekazał zbór krokowski Piotrowi Zwonkowskiemu (s. 212). W nocie o Joungu autor Meyera nie wymienia i pisze, że po śmierci Jounga Kacper Krokowski wprowadził do zboru pastora luterańskiego Zwonkowskiego (s. 223).

Klemp opisuje też życie tutejszej gminy. Właściciele Krokowej stosowali przymus uczęszczania do zboru, obowiązujący wszystkich poddanych z tutejszych dóbr bez względu na wyznanie; chrzty dzieci katolików i luteranów notowano w księdze zboru krokowskiego dopiero od 1740 roku (s. 142). Z usług zboru korzystali w XVIII wieku wyłącznie mieszkańcy dóbr rodziny Krokowskich oraz luteranie z królewszczyzny Karwieńskie Błota (s. 136). Kalwiniści nie tolerowali w swoich wiejskich zborach pozostałości kultu katolickiego: według XVIII-wiecznego inwentarza w zborze krokowskim znajdowały się tylko przedmioty najniezbędniejsze do udzielania komunii i chrztu (s. 141).

W 1772 roku istniały w dobrach krokowskich dwie szkoły, w Krokowej i w Sulicicach. Ministrowie krokowscy powierzali prowadzenie szkoły z reguły swoim pomocnikom, studentom teologii, a w pierwszej połowie XVIII wieku nauczaniem zajmowali się także kantor lub szkolny. Obok szkółki prowadzonej pod nadzorem duchownego istniało w Krokowej nauczanie inspirowane przez gminę luterańską; ministra Kazura oburzało „prowadzenie szkółki przez szkolną luterańską”, ale nie zdołał zlikwidować tego nauczania i kontynuowano je jeszcze po jego śmierci, w latach czterdziestych XVIII wieku (s. 132). Protestanccy właściciele Krokowej i Bolszewa do końca XVIII wieku zapewniali swoim kaszubskim poddanym polskojęzycznych ministrów i pastorów (s. 160). Na podstawie zachowanej księgi chrztów zboru krokowskiego z lat 1718–1764 (na s.

21: 1718–1763) autor odtworzył skład gminy: pod koniec pierwszej połowy XVIII wieku większość mieszkańców dóbr krokowskich wyznawała kalwinizm, choć zwłaszcza w Koźlinkach i Parszczycach było sporo luteranów (s. 165). Tabela sporządzona przez autora na podstawie wpisów z lat 1740–1750 obejmuje 300 dzieci: 167 z rodziców kalwińskich, 44 z luterańskich, 9 z katolickich, 36 ze związków kalwińsko-luterańskich, 31 ze związków katolicko-protestanckich i 13 z rodziców nieustalonego wyznania; 220 z nich miało rodziców polskojęzycznych, 49 niemieckojęzycznych, 3 mieszanych etnicznie, a w 28 przypadkach języka rodziców nie określono (s. 166–167, tabele X i XI).

Autor przypuszcza, że już około połowy XIX wieku ludność wyznania reformowanego w majątku krokowskim całkowicie zanikła, a likwidacja gminy reformowanej była nie tylko wynikiem asymilacji kalwinistów z mieszkającą wokół ludnością katolicką i luterańską, lecz także skutkiem działań dziedziców, którzy już w drugiej połowie XVIII wieku osadzili przy tutejszym zborze pastora luterańskiego (s. 166).

Według Harnocha już pod koniec XVI albo na początku XVII wieku ówczesny hrabia von Krockow, uczestnik wojen religijnych we Francji za Henryka IV, powołał do Krokowej duchownego reformowanego. Za duchownego Johanna Samuela de Younga (1747–1762) wybuchł spór między reformowanymi a luteranami, którym sprzyjał właściciel Krokowej; w 1763 roku hrabia powołał luterańskiego duchownego Petera Zwonkowskiego, a po jego odejściu w 1781 roku dekret królewski wprowadził w kościele simultaneum dla obu wyznań i reformowanym duchownym został Samuel Hartmann. Hartmann, „reformirter Prediger zu Krockow, Lauenburg, Schwartow und Putzig”, czyli duchowny reformowany w Krokowej, Lęborku, Zwartowie i Pucku, zmarł 2 stycznia w 79. roku życia; jak zawiadomiła w berlińskiej gazecie wdowa Justine, jeszcze dwa dni przed śmiercią wygłosił kazanie w Krokowej.

Zawiadomienie jest datowane w Krokowej 5 stycznia 1821 roku i ukazało się w numerze z 18 stycznia 1821 roku; księga pastorów podaje rok 1822. Obie gminy połączono za Adolpha Wisselincka, który objął urząd 30 listopada 1828 roku. W 1890 roku parafia krokowska liczyła 3600 dusz; plebanię zbudowano w 1850 roku i ucierpiała ona od grzyba, a cmentarz w Krokowej był własnością kościoła.

Spośród duchownych z czasów ewangelickich Schultz wymienia Johanna Samuela de Jounga (1747–1762), Petera Zwondkowskiego (1763–1781), Samuela Hartmanna, Adolfa Wisselinka (1828) i urzędującego w 1905 roku pastora Reimera.

Według pruskich ksiąg hipotecznych dobra krokowskie — Krokowa, Minkowice i kilka sąsiednich wsi — należały do Kaspara Reinholda von Krockowa, od 1782 roku do Heinricha Joachima Reinholda, a od 1796 roku do jego syna, hrabiego Alberta Kaspara Ewalda von Krockowa. W wykazie wasali z lat 1774–1775 jako ich właściciel figuruje 54-letni Kasimir Reinhold von Krockow, rotmistrz w stanie spoczynku.

Jeden z dziedziców, jak pisze Schultz, Kaspar Ewald (zmarły w 1823 roku), wzgardził rodową kryptą i kazał urządzić sobie grób na najwyższym punkcie dóbr, na tak zwanym Herrenbergu, obwiedziony głazami.

Dzisiejszy kościół świętej Katarzyny wzniesiono staraniem rodu von Krockow w latach 1833–1850 jako ewangelicki kościół Świętego Krzyża, na miejscu budowli z 1498 roku; budowę rozpoczęto 9 czerwca 1833 roku, a poświęcenia dokonano 10 maja 1850 roku (spotyka się też datę 12 maja). Według Agathona Harnocha starą, zbyt ciasną świątynię rozebrano jednak dopiero w 1847 roku, a nową wzniesiono w latach 1847–1849. Plan i wykonanie były dziełem samego dziedzica, hrabiego Karla Gustava Adolfa, który złożył przy tej budowie egzamin mistrzowski, żeby nie musieć się liczyć z cudzymi zastrzeżeniami. Świątynia jest neogotycka, założona na planie krzyża, z dwiema płasko zakończonymi wieżami; ma dwadzieścia jeden metrów długości, dwanaście szerokości i jedenaście wysokości od posadzki do sufitu. R. Bergau (1868, s.

327) nie przypisywał jej jednak żadnego stylu historycznego: według niego formy architektoniczne łączą wspomnienia antycznej i renesansowej architektury włoskiej z tradycjami budownictwa zakonnego, a hrabia miał podobno studiować te wzory we Włoszech. Od wschodu przylega mauzoleum rodziny von Krockow, w którego podziemiach trumny stoją do dziś; samo mauzoleum przebudowano później na zakrystię.

Według kroniki Harnocha z 1890 roku pod gzymsem kościoła w Krokowej, po niemiecku Krockow, biegł fryz z ornamentowanych płyt z wypalanej gliny, a pięć szczytów zamknięto schodkowo. Obie wieże miały po trzy kondygnacje — trzecia przechodziła w ośmiobok i kończyła się bez hełmu; w kościele były trzy dzwony. Wnętrze nakrywało drewniane sklepienie kolebkowe na małych, ostrołukowych lunetach. W północnym ramieniu transeptu mieściła się niewielka zakrystia, a nad nią empora rodziny patronów. Ołtarz z naturalnej wielkości przedstawieniem Chrystusa autorstwa Sy z Gdańska (u Bergaua: L. Sy) Harnoch uważał za mało artystyczny; wnętrze kaplicy grobowej nakrywały dwa sklepienia krzyżowe, a organy z 1850 roku miały pedał i jedenaście głosów.

R. Bergau w opisie kościoła datowanym w Żarnowcu w lipcu 1867 roku podaje, że widok starej świątyni namalował Richard Fischer z Gdańska, a obraz był wtedy własnością miejscowego pastora Kummera. Wschodnią część kościoła, która z zewnątrz wygląda na prezbiterium, Bergau określa jako kaplicę grobową („Gruft-Capelle”) rodziny hrabiowskiej z wejściem od wschodu i zaznacza, że budowniczego kościoła pochowano w niej jako pierwszego 6 lipca 1867 roku. Bergau żałował też, że cegła nie jest odporna na wietrzenie, i przewidywał, że z tego powodu kościół po kilku dziesięcioleciach będzie przypominał ruinę.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 90 mieszkańców: 49 luteranów, 34 reformowanych i 7 katolików, a obie parafie, luterańska i reformowana, miały siedzibę na miejscu. W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Krockow 12 budynków mieszkalnych i 286 mieszkańców, w tym 255 ewangelików i 31 katolików. Ewangelicy należeli do miejscowej parafii; katolicy — do parafii w Żarnowcu; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał w obwodzie dworskim Krokowa 217 mieszkańców, w tym 202 ewangelików i piętnastu katolików. Słownik geograficzny — licząc obszar wraz z wybudowaniami Glinki i Nowy Dwór — podaje 255 ewangelików i 31 katolików w dwunastu domach; osobne hasło tego samego Słownika dotyczy samych Glinek, osady należącej do dóbr krokowskich, i wykazuje w nich 31 włók, 52 ewangelików, 24 katolików i pięć domów mieszkalnych.

Późniejsze pruskie i polskie spisy powszechne nie rozdzielały odłamów ewangelickich: rubryka „ewangelicy” obejmowała łącznie luteranów, kalwinistów i ewangelików unijnych, co przypis pod tabelą wyznaniową Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z 9 grudnia 1931 roku mówi wprost, wymieniając wyznania „ewangelicko-augsburskie, ewangelicko-reformowane, ewangelicko-unijne oraz ewangelickie bez bliższego określenia”.

Almanach parafii ewangelickich Prus Zachodnich z 1897 roku podaje, że parafia liczyła wtedy 3117 ewangelików; patronem był właściciel dóbr krokowskich, hrabia Doering von der Wickerau von Krockow, a pastorem był od 1878 roku Ernst Reimer.

W 1891 roku dobra krokowskie liczyły 2650 hektarów i były zapisane jako hrabstwo hrabiego Döringa von der Wickerau von Krockow. Ten sam ród figuruje jako właściciel w księgach z 1903, 1909 i 1912 roku; w 1912 roku fideikomisem, liczącym 2478 hektarów, z cegielnią, gorzelnią, mleczarnią spółdzielczą i tartakiem, władał rotmistrz rezerwy Döring von der Wickerau hrabia von Krockow, a zarządzał nim Max Blankenberg. Jeszcze w 1928 roku polska księga adresowa podaje przy Krokowej „Doering Krokow hr.” i 2600 hektarów. W latach 1926, 1929 i 1937 część tych dóbr wpisano do wykazów ziemi przeznaczonej do przymusowego wykupu. Spośród nich 300 hektarów z wykazu z 1926 roku, z obrębów Koślinki, Parszczyce, Minkowice, Goszczyno, Łętowice i Sobieńczyce, państwo przymusowo wykupiło, a w listopadzie 1929 roku przyznało za nie 220 313 złotych.

Spis ksiąg metrykalnych Prus Zachodnich, sporządzony w 1908 roku przez Maxa Bära, notuje przy tutejszej parafii ewangelickiej księgi chrztów od 1666 roku, ślubów od 1665, zgonów od 1732, konfirmacji od 1820 i wykaz komunikantów od 1889 roku. Jego zapis brzmi: „Tf 1666— Tr 1665— St 1732— K 1889— Konf 1820—. Dupl. im A.-G. Putzig: Tf Tr St 1825; 1843—74.”.

Friedrich Lorentz, badacz Kaszub, zauważał na początku XX wieku, że w zniemczonych już wtedy wsiach hrabstwa krokowskiego mieszkała dawniej liczna ludność kaszubska wyznania ewangelickiego; za pewny dowód uznawał to, że w kościele w Krokowej odprawiano nabożeństwa po kaszubsku.

Krokowa była siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej, której księgi metrykalne zachowały się z lat 1617–1944. Figurują w inwentarzu ksiąg kościelnych Prus Zachodnich jako mikrofilmy i kopie cyfrowe. W okresie międzywojennym parafia należała do wejherowskiej superintendentury Ewangelickiego Kościoła Unijnego i była w niej najliczniejsza: w 1937 roku liczyła 1407 wiernych.

We wrześniu 1919 roku pruski dziennik urzędowy ogłosił wpis do rejestru handlowego sądu w Pucku: ewangelickie gminy kościelne w Pucku, Leśniewie i Krokowej wniosły do nowej spółki, prowadzącej szpital „in gemeinnütziger Weise”, czyli w sposób pożytku publicznego, nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej Pucka na karcie 120 wraz z wyposażeniem. Wyceniono ją na 24 000 marek, zaliczanych w równych częściach na udziały każdej z gmin. Kapitał zakładowy wynosił 25 500 marek, umowę spółki zawarto 13 sierpnia 1919 roku, a spółkę reprezentował jako prowadzący jej sprawy pastor Willy Haack z Leśniewa.

Według Elżbiety Alabrudzińskiej tutejszy duchowny Willi Hach należał do najaktywniejszych działaczy Deutschtumsbundu, organizacji broniącej praw mniejszości niemieckiej w Polsce, rozwiązanej w 1923 roku.

Tablica przy kościele głosi, że w latach 1572–1945 służył on ewangelikom i mennonitom. Spis z 1820 roku notuje w Krokowej tylko luteranów, reformowanych i katolików, a według prof. Edmunda Kizika gminy mennonickiej w Krokowej nie było. Badacz wiąże ten przekaz z osadnictwem olęderskim — lecz nie mennonickim — w pobliskich Karwieńskich Błotach.

W 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, nabożeństwa ewangelickie ustały; kościół przez cały rok plądrowano — rozebrano i wywieziono między innymi organy. W 1946 roku przejęto go na kult katolicki: 4 czerwca świątynia odzyskała dawne wezwanie świętej Katarzyny Aleksandryjskiej, a poświęcenia dokonał ksiądz dziekan Feliks Fischoeder z Pucka. Samodzielną parafię katolicką erygowano 15 października 1947 roku; od 1948 roku prowadzą ją księża zmartwychwstańcy.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 166 ewangelików w obszarze dworskim, a w całej tutejszej parafii 2646 dusz. Pastorem był nadal, od 1878 roku, ten sam Reimer, tu jako Wilhelm, urodzony w 1842 roku; księga pastorów Prus Wschodnich i Zachodnich podaje jego pełne imiona: Ernst Friedrich Wilhelm.

Księga pastorów Prus Wschodnich i Zachodnich, wydana przez Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen, notuje przy tej parafii między innymi tych duchownych (rok to data z hasła, zwykle objęcia urzędu): Johann Brzesnicki (1608), Johann Musonius (1640), George Gleinig (1657), Johann Musonius (1673), Franz Samuel Prüfer (1716; Aleksander Klemp, 1994, s. 221: od 1703 roku samodzielnie opiekował się tutejszą gminą reformowaną, w maju 1716 roku samowolnie opuścił zbór), Samuel Wilhelm Kazur (1717), Samuel Ernst Kühn (1742), Johann Samuel Young (1747), Samuel Hartmann (1781), Carl Wendling (1826), Carl George Theodor Kummer (1837–1874), Johannes George Werner Droß (1874), Ernst Friedrich Wilhelm Reimer (1878–1919), Willi Haack (1919). Bez podanego roku: Johann Leopold Friedrich Adolph Wisselinck.

Źródła: F. Lorentz, „Die kaschubischen Stammesnamen”, „Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde”, t. 1, Leipzig 1908–1910, s. 59; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 449–450; F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907, s. 591, 592; informacja prof. Edmunda Kizika z Instytutu Historii PAN (korespondencja z autorem atlasu, 1–2 października 2026 roku); M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907; „Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen”, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, opracowany przez Królewskie Biuro Statystyczne, Kreis Putzig, s. 66; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. IV, hasło „Krokowo”, i t. II, hasło „Glinki”; ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880; wizytacja archidiakonatu pomorskiego biskupa Hieronima Rozrażewskiego (około 1583 roku), Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu, zeszyt 1; Drugi Powszechny Spis Ludności z 9 grudnia 1931 roku, Statystyka Polski, seria C, zeszyt 75, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1938 — przypis do tabeli 16; Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta Braci Czeskich, sygn. 127 („Ernest Krokowski do Jana Bytnera 1657–1673”), skany w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej; E. Alabrudzińska, „Protestantyzm w Polsce w latach 1918–1939”, Toruń 2004, s. 297; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 61; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 166–167, nr 136; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księga G24 (wizytacja 1702); „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych); „Evangelische Kirche” — struktura Kościoła ewangelickiego Prus Zachodnich, westpreussen.de (podział na inspekcje od 1773 i diecezje od 1816); „Pfarr-Almanach der Provinz Westpreußen”, Danzig 1897, s. 45–46; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 654 (s. 26), nr 1449 (s. 153); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 180, pozycja 189; „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 182; „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 58–59; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 108; E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 82–83; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1926 nr 2 poz. 14, pozycja 238; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1929 nr 9 poz. 74, pozycja 10; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1937 nr 10 poz. 74, pozycja 201; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1930, nr 4, poz. 40; „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1176; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 39; „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 5, s. 1451; „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 254; t. 2, s. 403, 601; t. 3, s. 690, 722, 917, 1014, 1022; t. 4, s. 1238; t. 5, s. 1404, 1451; t. 7, s. 1960, 1999, 2028; „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen” (Berlin), 18 stycznia 1821 roku, s. 12 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 8 września 1919 roku, s. 24 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal); R. Bergau, „Die Kirche zu Krockow”, „Altpreußische Monatsschrift” 5, 1868, s. 326–330; A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 21, 132, 136, 138–142, 151, 160, 165–167, 212, 220–223.