Królów Las — cmentarz ewangelicki

Królów Las, po niemiecku Königswalde, leżał przed 1920 rokiem w powiecie starogardzkim (Kreis Preußisch Stargard). Był zakątkiem niemal wyłącznie katolickim. Urzędowy spis rejencji gdańskiej z 1820 roku naliczył tu 145 mieszkańców — 141 katolików i czworo luteranów — i odnotował we wsi katolicki kościół filialny parafii w Nowej Cerkwi. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zastał 328 mieszkańców, z czego 317 należało do Kościoła katolickiego, a ewangelików było zaledwie jedenaścioro. Ci ostatni podlegali odległej parafii ewangelickiej w Gniewie; Harnoch wymienia Królów Las wśród miejscowości tej parafii leżących w powiecie starogardzkim. Obiekt zapisano w ewidencji jako domniemany cmentarz poewangelicki z mogiłami dwóch osób z czasu drugiej wojny światowej.

⚠ Żaden katalog cmentarny go nie potwierdza — charakter miejsca rozstrzygnie dopiero wizyta w terenie. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia w Królowym Lesie tylko kościół parafialny świętego Mikołaja z 1790 roku wraz z cmentarzem przykościelnym, kostnicą i odcinkami muru.

O tym, że granica wyznaniowa bywała tu przekraczana, mówi wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego z około 1583 roku, zapisana w Visitationes archidiaconatus Pomeraniae Hieronymo Rozrażewski Vladislaviensi et Pomeraniae episcopo factae. Mszy w Królowym Lesie wtedy nie odprawiano, było tylko kazanie co czwarty tydzień. Proboszcz skarżył się wizytatorowi, że sołtys wsi pochował tu bezprawnie syna-heretyka i że pochowany dotąd tam pozostaje; wizytator zanotował, że należałoby upomnieć opata. Widać w tym codzienną praktykę pogranicza wyznaniowego: rodzina chowa swojego zmarłego tam, gdzie ma grób rodzinny, niezależnie od tego, czyj jest cmentarz.

Rok później, w 1584, ten sam objazd rozpoczął się od dekanatu nowskiego, a wizytator rozpisał jego parafie na dwie kolumny. Królów Las — w zapisie „Krolowi Las” — znalazł się wśród dwunastu kościołów wyliczonych jako katolickie, a nie wśród dziewięciu, o których zanotowano, że są wtedy w rękach ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Morzeszczyn (pozycje 70 i 71); „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, Kreis Stargard, s. 60, nr 106; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Preußisch Stargard, s. 32, poz. 24; A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen (1890), hasło „Mewe”; Visitationes archidiaconatus Pomeraniae Hieronymo Rozrażewski Vladislaviensi et Pomeraniae episcopo factae; Królów Las — sołectwo gminy Morzeszczyn.