Łebień — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Łebieniu — po niemiecku Labehn, w polskim zapisie dziewiętnastowiecznym także Lebino — leży w gminie Nowa Wieś Lęborska, około stu metrów od kościoła, przy skrzyżowaniu dróg. Poświęcono go 14 lutego 1895 roku wraz z pierwszym pochówkiem; wcześniejszy cmentarz nie zostawił żadnych śladów. Prostokątny teren o powierzchni około pół hektara, zorientowany ze wschodu na zachód, miał pierwotnie układ alej na planie krzyża, obsadzonych lipami. Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku cmentarz splantowano, a wszystkie przedwojenne groby zlikwidowano; ich elementy służą dziś za krawężniki. W północno-wschodnim narożniku zachował się pionowy nagrobek z połamaną płytą, na której cyrylicą i alfabetem łacińskim upamiętniono jeńców rosyjskich z wojny 1914–1918: Geinisłama Makaewa, zmarłego 13 marca 1917 roku, i Michaiła Egorowa, zmarłego 2 października 1918 roku.

Gminna ewidencja zabytków prowadzi w Łebieniu „zabytkowy cmentarz” na działce numer 479. Wieś należała do powiatu lęborskiego. W powiecie słupskim leży drugi Łebień, który w 1895 roku należał do parafii Damno.

W drugiej połowie XVI wieku stał w Łebieniu kościół filialny parafii w Białogardzie. W wizytacji z 13 grudnia 1686 roku zapisano: „katolików w tej wsi nie ma żadnych”. Drewniany kościół filialny świętego Michała, obity gontem od dołu po szczyt, nie miał ani wody chrzcielnej, ani Najświętszego Sakramentu, ani żadnych paramentów; nabożeństwa odprawiano w nim rzadko, a plebanii i domu dla bakałarza nie było wcale.

W 1784 roku Łebień leżał milę na północ od Lęborka, przy dwóch jeziorach. Mieszkali tu sołtys wolny, dziewięciu gospodarzy i trzech chałupników-budników — razem 16 dymów, a obok kościoła stała plebania katolickiego proboszcza lęborskiego. Łebień był wtedy wcielony do parafii w Garczegorzu, choć stał w nim kościół rzymskokatolicki, w którym nabożeństwo odprawiano tylko w dzień świętego Michała.

Po wizytacji generalnej z 1887 roku, gdy okazało się, że tutejsze parafie liczą po dwadzieścia i więcej wsi, a droga do kościoła wynosi niekiedy milę albo dwie, w powiecie utworzono sześć wikariatów, które stały się potem samodzielnymi parafiami. Łebień z Białogardą otrzymał wikariat w 1890 roku, a kościół we wsi poświęcono 16 października 1891 roku; białogardzki — 25 września 1890 roku. W październiku 1891 roku w ciągu jednego tygodnia poświęcono w powiecie trzy kościoły: w Godętowie 13 października, w Łebieniu 16, a w Ciekocinie 18. Monografia powiatu pióra Franza Schultza z 1912 roku nazywa to wydarzeniem w prowincji wyjątkowym i prowadzi parafię jako Belgard-Labehn.

Parafię Belgard-Labbehn — w tej pisowni dekretu — erygowano 20 czerwca 1893 roku, składając ją z wsi wydzielonych z parafii w Garczegorzu, Janowicach i Charbrowie. Parafia miała siedzibę proboszcza w Łebieniu i — jak zapisano w dekrecie — nie miała patrona. Z niej 25 września 1905 roku wydzielono gminę Białogarda, a samą parafię przemianowano na Labehn, zostawiając wspólny urząd parafialny.

W 1923 roku parafia należała do synodu lęborskiego w ramach konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 3106 dusz oraz gminę kościelną w Białogardzie, oddaloną o 5 kilometrów; urząd pastora był wtedy nieobsadzony. Nazwisko tutejszego duchownego z ostatnich lat zachowało się w wykazie odznaczeń konsystorza: starszy szeregowy Radzuweit, „Pfarrer in Labehn, Kirchenkreis Lauenburg”, został w 1942 roku odznaczony podczas służby wojskowej.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1050; „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern”, rocznik 1942; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; „Kirchliches Amtsblatt des Evangelischen Konsistoriums der Provinz Pommern”, roczniki 1893, 1905 i 1923; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 59; „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911, s. 853–854; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1050; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 112.