Łęczyn Dolny — cmentarz ewangelicki

Łęczyn Dolny to dawne Unter Bismark — dolna część kolonii Bismark w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Własnego kościoła kolonia nie miała; pozostał po niej cmentarz ewangelicki, w lesie kilometr na zachód od wsi, niedaleko leśniczówki Brodnica, o powierzchni pięciu arów.

Marek Drzewiecki opisuje teren o wymiarach około 20 na 40 metrów, niegdyś otoczony z trzech stron niskim wałem ziemnym, z karczami po potężnych drzewach na granicach. Naliczył 26 nagrobków betonowo-kamiennych i sześć podstaw krzyży ustawionych w czterech rzędach, a liczbę pochówków oszacował na około sześćdziesiąt. Czytelne pozostały tablice Augusty Poweleit (1887–1974), Oskara Gruby (1896–1974), Ottona Labuddy (1888–1972) i Huldy Labudda z domu Alfeldt (1906–1962). Czytelne są też zasypane ziemią epitafium Emila Mielkego (1866–1928) w środkowej części oraz odnalezione podczas prac porządkowych epitafium Ericha Schulza (1928–1930).

Po marcu 1945 roku ludność wysiedlono. Pochówków dokonywano tu także w 1974 roku. W latach 2013–2014 Nadleśnictwo Strzebielino oczyściło teren z zarośli i ogrodziło go, a po prawej stronie wejścia ustawiło pamiątkowy obelisk. Groby pozostają zniszczone, a metalowe krzyże wycięte.

Kolonia powstała w Lasach Świesińskich (Schwesliner Forst): osadnictwo ruszyło w 1746 roku, urzędowe przywileje wydano w 1750. Marek Drzewiecki zastrzega, że zapis o założeniu kolonii przez Fryderyka Wielkiego może znaczyć tylko tyle, iż wieś powstała na ustalonym przez króla prawie. Nazwa upamiętnia pruskiego ministra sprawiedliwości Levina Friedricha von Bismarcka (1703–1774). Osiadły tu początkowo dwadzieścia dwie rodziny protestantów z Palatynatu, część z nich ze Zweibrücken.

Łęczyn wyrósł z kolonii Bismark, położonej dwie mile na wschód-północny wschód od Lęborka, przy granicy z Prusami Zachodnimi. W 1784 roku mieszkało w niej 20 rodzin i dwóch chałupników-budników, a zagrody stały rozproszone w lesie świetlińskim (Schwesslin). Koloniści należeli do parafii w Brzeźnie Lęborskim (Bresen). Płacili dzierżawę z roli i łąk, opłatę zamiast mesznego (Meßkorngeld) i czynsz piwny, w zamian za co mogli mleć zboże w dowolnym młynie.

W 1837 roku, gdy Bismark uzyskał status wsi kolonialnej, mieszkańców przydzielono do parafii ewangelickiej w Salinie. Tak podaje Marek Drzewiecki. Franz Tetzner, przytaczając raport etnograficzny Aleksandra Hilferdinga, wymienia Bismark i sąsiednie Rybienko jako dwie przygraniczne wsie pomorskie, w których utrzymała się mowa kaszubska.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, prowadzący Bismarck na stronie 186 pod pozycją 4 — 359 mieszkańców, w tym 337 ewangelików i 22 katolików — wpisuje przy całej gminie parafię ewangelicką i urząd stanu cywilnego w Salinie, a parafię katolicką w Lęborku, ale w wykazie osad pod tablicą zastrzega, że Unter Bismark, czyli Łęczyn Dolny (14 domów i 111 mieszkańców), miał urząd stanu cywilnego i parafię ewangelicką w Brzeźnie. Później do parafii w Brzeźnie Lęborskim, gdzie kościół stanął w 1912 roku, przeszła cała kolonia; w 1910 roku Bismark liczył 339 mieszkańców i należał do Brzeźna, a katolicko — do Kostkowa. Cały Bismark, Górny i Dolny razem, liczył w 1925 roku 423 mieszkańców, w tym 399 ewangelików i 23 katolików, a w 1939 roku — 409 osób.

W 2011 roku Łęczyn Dolny liczył dwadzieścia osiem osób.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Łęczyn Dolny (Bismark) — Cmentarze Gmina Gniewino (dawna witryna internetowa, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Lauenburg, strony 186–187, pozycja 4; F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899 (wypis z raportu etnograficznego A. Hilferdinga); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1049.