Leśnice — cmentarz przydworski (ewangelicki)

Leśnice, po niemiecku Lischnitz, to dawna wieś folwarczna siedem kilometrów na zachód od Lęborka, przy trasie do Słupska. Zachowały się tu dwa dawne cmentarze ewangelickie i oba figurują w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Leśnice wzmiankowano w 1320 roku, a zaczątkiem wsi miała być karczma przy Trakcie Słupskim, biegnącym wzdłuż morenowych wzgórz nad bagnami pradoliny Łeby. Górujący nad wsią pagór morenowy nosi nazwę Zbójeckiej Góry — w średniowieczu w okolicznych lasach kryły się bandy napadające na kupców jadących traktem z Gdańska do Słupska. Przez większość dziejów była to posiadłość szlachecka. Leśnice leżały pół mili na zachód-południowy zachód od Lęborka i należały do parafii w Łebuni (Labuhn).

Od 1756 roku wieś należała do starosty lęborsko-bytowskiego Jerzego Wejhera; w 1767 roku przejął ją Ernest Ludwik Wejher, który 15 kwietnia 1778 roku otrzymał oczynszowaną dotację i przeznaczył ją na fermę mleczną; w 1784 roku miał tu jeden folwark z czterema dymami. Po nim gospodarzył Karol Wejher, posiadacz Leśnic i Dziechlina, a w 1840 roku oba dobra kupił hrabia Aleksander Przebendowski, który w 1847 roku rozbudował osiemnastowieczny dworek. Od 1858 roku majątek trzymała wdowa z tej rodziny, w 1871 sprzedała go Wojciechowi Pollowi, a ten Karolowi Edwardowi Geblowi z Osieków, właścicielowi Leśnic w latach 1873–1886.

W 1879 roku majątek Dzechlin i Lischnitz, liczący 1499,35 hektara, należał do Gebla, który mieszkał w Leśnicach; działały przy nim gorzelnia parowa i huta szkła. W listopadzie 1906 roku kupił Leśnice Jan Zoch z Lęborka, a od października 1909 roku gospodarzył tu Ernest von Dewitz; rodzina ta — według Drzewieckiego — została w Leśnicach do 1925 roku, wyremontowała dwór i wzniosła manierystyczny kościółek oraz szkołę. Od 1924 roku 486 hektarów ziemi dworskiej należało do Pomorskiego Towarzystwa Rolniczego.

W 1911 roku majątek Leśnice i Dzechlino należał do von Dewitzów, a w 1928 roku, według ksiąg adresowych Niekammera i Pareya, do rotmistrza Hansa von Dewitz; nadal działała przy nim huta szkła.

Pod względem kościelnym Leśnice należały najpierw do parafii w Łebuni. Innych wiadomości o wcześniejszych losach kościelnych wsi źródła nie podają. Po wizytacji generalnej z 1887 roku, która wykazała, jak daleka jest stąd droga do kościoła, utworzono w 1890 roku wikariat w Krępkowicach, obejmujący Krępkowice, Leśnice, Małoszyce, Unieszyno, Unieszynko i Karwicę. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazuje Leśnice jako obwód dworski: 1207,5 hektara, dziewięć osad, 40 domów i 599 mieszkańców, w tym 546 ewangelików i 53 katolików; parafia ewangelicka Łebunia, parafia katolicka Lębork, urząd stanu cywilnego Osowo Lęborskie, obwód urzędowy Lischnitz.

Według Ernsta Müllera i urzędowego wykazu parafii prowincji Pomorze 15 marca 1901 roku wikariat stał się samodzielną parafią, a kościół w Krępkowicach poświęcono 18 września 1906 roku. Spis z 1 grudnia 1905 roku podaje 564 mieszkańców, w tym 435 ewangelików i 129 katolików, a parafię ewangelicką w Krępkowicach. Na terenie parafii stanęły kaplice filialne, jedna z nich w Leśnicach: Franz Schultz wymienia ją wśród kościołów pomocniczych powiatu z datą 1910, a Marek Drzewiecki przypisuje jej budowę rodzinie von Dewitz. Urzędowy wykaz z początku lat dwudziestych podaje dla kaplicy w Leśnicach 633 dusze.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Krępkowicach, 8 kilometrów od Krępkowic, a dla całej parafii podaje 1729 dusz; urząd pastora był wtedy nieobsadzony.

W odległości około 150 metrów od dworu leży cmentarz przydworski, dawna część parku, ze starym drzewostanem posadzonym na planie kwadratu o boku mniej więcej 50 metrów. Jest tu duża liczba nagrobków pojedynczych i kilka dziecięcych, w większości przewróconych i bez inskrypcji, a w centralnej części murowany grobowiec z cegły i kamienia polnego, ze sklepieniem łukowym, podzielony na dwie komory i noszący wyraźne ślady rabunku.

Zachowało się pole grobowe z żeliwnym płotkiem i furtką z resztkami zamka oraz pojedynczy nagrobek o wyraźnie mennonickim kształcie. Podczas prac porządkowych i poszukiwawczych w 2014 roku ustalono wiele nazwisk pochowanych: troje dzieci rodziny Müller — Roberta, Idę i Marthę — zmarłych między 17 listopada a 9 grudnia 1885 roku; Gustava Bieberta (zmarłego w 1914 roku), weterana wojny 1870–1871; oraz prawdopodobnie Carla Eduarda Gebla, właściciela Leśnic, zmarłego w 1895 roku. Spoczywają tu także członkowie rodziny von Dewitz: Hans Bernd (1913–1914), syn właściciela majątku majora Hansa Maxa von Dewitz, oraz babka chłopca, Julie Lingmann z domu Andresen, zmarła w 1923 roku; upamiętniono tu również Bernda Jobsta von Dewitz, brata Hansa Maxa.

Drugi, niewielki cmentarz wiejski leży przy drodze biegnącej obok kościoła i szkoły, około 1,1 kilometra na południowy wschód od przydworskiego. Ma wymiary około 15 na 50 metrów, jest mocno rozciągnięty i w najgłębszym miejscu liczy cztery rzędy grobów; nie ma wyraźnych granic. Zachowało się kilkanaście obudów grobów ze sztucznego kamienia, przerośniętych trawą i mchem, oraz pojedyncze podstawy krzyży. Jest tu jedna tablica z nazwiskami, odnaleziona 28 marca 2014 roku: upamiętnia rencistę Wilhelma Rennarta (1872–1942) i Augustę Rennart z domu Gietasf (1869–1942).

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. W 1886 roku Leśnice należały do Leopolda von der Osten z Janowic — przyłączył on zakupione 332 hektary lasu do swojego folwarku w Krępkowicach — a w latach 1887–1906 do Adolfiny Dorothei Luise Gebel z domu Wichmann. W 1905 roku księga adresowa majątków wymienia jako właścicielkę Luise Diederich z domu Wiechmann.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasła Leśnice — Lischnitz, Rodzina von Dewitz Leśnice i Krępkowice — Krampkewitz; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, s. 245; wojewódzka ewidencja zabytków; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen, Kirchen und Kapellen, der Kirchenpatrone sowie der im Amt befindlichen evangelischen Geistlichen der Provinz Pommern — urzędowy wykaz parafii, kościołów i kaplic prowincji Pomorze, oprac. A. Bretschneider, wyd. 4, Stettin 1924; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1074; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 246–247; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 138–139; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 126; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 126–127; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 111–112.