Łętowo — cmentarz ewangelicki

Po cmentarzu ewangelickim w Łętowie (po niemiecku Lantow) została kępa drzew pośród pola, widoczna z drogi wiodącej z Łętowa ku Słajkowu i Choczewu; dojazdu nie ma, trzeba dojść polem. Nekropolię założono na planie kwadratu, a rozrzucone po obwodzie duże kamienie wskazują, że otaczało ją kamienne ogrodzenie. Dziś niemal na całej powierzchni sterczą z ziemi omszałe obramowania mogił, wśród nich tak małe, że wskazują na pochówki dziecięce; tablice są popękane, ich fragmenty rozrzucone, a żadnej inskrypcji nie daje się odczytać w całości. Leżą tam także poprzewracane cokoły stylizowane na pnie drzew i podstawy po żeliwnych krzyżach, których dawno nie ma. Drzewostan tworzą stare dęby z młodymi samosiejkami, runo — głównie bluszcz pospolity.

W październiku 2026 roku przeprowadzono oględziny cmentarza. Zadrzewiona kępa ma około 80 metrów średnicy i jest mocno zarośnięta: drzewa i krzewy wrastają w nagrobki. Widać pozostałości kilkunastu rozbitych nagrobków i kilka betonowych obramowań tablic, a z postumentów w kształcie pni jeden stoi, drugi leży.

Łętowo jest dziś kaszubską osadą w gminie Choczewo, w powiecie wejherowskim, siedzibą sołectwa, do którego należą Gardkowice, Łętówko i Karczemka Gardkowska. Przed 1945 rokiem leżało po pomorskiej stronie granicy — w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w okręgu urzędowym Żelazno (Zelasen) — jako obszar dworski o powierzchni 903 hektarów. Łętowice (Lankewitz) pod Krokową, leżące do 1920 roku w powiecie puckim, w Prusach Zachodnich, to inna miejscowość niż Łętowo.

Lęborskie akta sądowe wymieniają wieś cztery razy między 1383 a 1414 rokiem: w 1383 roku Gneomar z Sellensina miał przekazać panu z Łętowa jako główszczyznę za zabitego krewnego kielich wartości dziesięciu marek; w 1406 roku poręczał tutejszy sołtys Sulimir; w 1411 i 1413 występuje Stefan z Łętowa. Spis dziesięciny biskupiej z około 1402 roku notuje ją jako Lankow, na osiemnastu włókach; w opisie ziemi z 1437 roku płaciła półtorej marki, funt wosku i denar koloński. Od 1523 roku siedziała tu szlachecka rodzina von Lantow, zwana też Lantowskimi — przy hołdzie w 1658 roku reprezentował wieś Asmus von Lantow. Potem dobra trzymał zwierzchnik ziemi lęborskiej i bytowskiej, w 1756 roku Bogusław Fryderyk von Breitenbach, następnie Rexinowie.

W 1784 roku Łętowo było siedzibą szlachecką dwie i pół mili na północ-północny wschód od Lęborka, nad strumieniem. Obok folwarku mieszkali czterej gospodarze, półchłop i trzech zagrodników; była karczma i cztery stawy — razem 14 dymów. Wieś należała do parafii w Salinie (Saulin). W 1784 roku Brüggemann wymienia jako właścicielkę Augustę Ernestynę von Krockow z domu von Rexin. W latach 1793–1799 dobra trzymali von Pirchowie, a od 1804 roku von Dziezelscy; majątek oszacowano wtedy na 20 000 talarów.

Po sekwestrze kupił majątek 30 sierpnia 1832 roku Karl Wilhelm von Koß, a po nim dziedziczyli kolejno Wilhelm Theodor, Henning i wdowa Julie von Koß z domu Bergell. W 1898 roku nabył majątek Emil Aschendorff, w 1902 berlińska spółdzielnia rolnicza, a od 1 lipca 1906 roku właścicielem był skarb państwa, który odbudował go niemal od nowa i wydzierżawił Fließbachowi.

W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku naliczono w Łętowie 217 ewangelików, bez katolików. W tym spisie w rubryce parafii katolickiej wymieniono Górę (Gohra) po zachodniopruskiej stronie granicy, a urząd stanu cywilnego wskazano w Żelaznie. Własnego kościoła Łętowo nie miało.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg); Franz Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern, Lauenburg i. Pom. 1912; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; FotoExploracje, „Łętowo (województwo pomorskie)” — dokumentacja terenowa z 2016 roku; oględziny terenowe i fotografie Dominiki Gzowskiej, 1–2 października 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1074.