Dziedzictwo › Katalog › Lipianki

Cmentarz · powiat kwidzyński

Lipianki — cmentarz ewangelicki

niem. Ziegellack

Rodzaj
cmentarz (ewangelicki)
Nazwa niemiecka
Ziegellack
Miejscowość
Lipianki, gm. Kwidzyn
Dawny powiat
Kreis Marienwerder (Regierungsbezirk Marienwerder, Provinz Westpreußen)
Powiat dziś
kwidzyński
Po 1945
pozostał cmentarzem
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz ewangelicki w Lipiankach — po niemiecku Ziegellack, w gminie Kwidzyn — założono w drugiej połowie XIX wieku. W samym centrum wsi leży on na wale wiślanym, na wysokości dawnej stacji kolei wąskotorowej.

Pod koniec XIX wieku mieszkało tu 369 osób i przeważali wśród nich ewangelicy: spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zapisał 241 ewangelików, 127 katolików i jedną osobę w rubryce innych chrześcijan. W tym spisie ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Kwidzynie. Agathon Harnoch liczył w parafii ewangelickiej miasta w 1890 roku 17 000 dusz, a jej świątynią był dawny pomezański kościół katedralny.

W 1910 roku wieś liczyła 347 mieszkańców. Spis z 1 grudnia 1910 roku rozbija ich najpierw według języka ojczystego, a wewnątrz grupy niemieckojęzycznej według wyznania: po niemiecku mówiło 290 osób — 182 ewangelików i 108 katolików — a po polsku 32 (wszyscy katolicy). Pozostałe 25 osób spis zapisał w rubryce „niemiecki i inny język”.

Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje tę nekropolię na drugą połowę XIX wieku. W tym programie wymieniono ją wśród nekropolii gminy jako cmentarz z nielicznymi nagrobkami i starodrzewem.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Ziegellack jako wieś. Notował tu 33 domy mieszkalne i 390 mieszkańców, w tym 276 ewangelików, 113 katolików i jedną osobę innego wyznania. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 182 ewangelików.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, arkusz gminy Kwidzyn (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Marienwerder, strony 80–81, pozycja 123; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), pozycja 108; Agathon Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 510–513; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 112–113; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69.

Położenie: 53,7700° N, 18,8563° E Pokaż w atlasie →

⚠ Pinezka wskazuje miejscowość, nie sam obiekt — położenie przybliżone. (według danych OpenStreetMap)

Źródła

  1. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, stan 29 VIII 2026, poz. 261
  2. Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienwerder
  3. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026, uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2023, poz. 3041, s. 47
  4. „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-1088
Stan weryfikacji
wymaga sprawdzenia w terenie
Pewność ustaleń
średnia
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.