Lubieszyn — cmentarz ewangelicki

Lubieszyn, po niemiecku Groß Lipschin, leży w gminie Liniewo, nad strugą Wietcisą, przy dawnym bitym trakcie z Kościerzyny do Gdańska i Starogardu. Słownik geograficzny opisuje Lubieszyn jako dobra rycerskie i wieś włościańską; cały jej obszar z przyległościami — należały do nich folwark Lubieszynek, inaczej Halka, i Nowe Hornikowy — wynosił 4317 mórg; było tu 36 domów, piętnastu gburów i pięciu zagrodników.

W 1789 roku posiadaczem był Ignacy Lniski, wicerejent, w 1880 roku dziedzicem Julian Wolszlegier. Przed 1920 rokiem wieś należała do powiatu kościerskiego (Kreis Berent) w rejencji gdańskiej i była siedzibą obwodu urzędowego oraz urzędu stanu cywilnego dla okolicy: podlegały im między innymi Neu Lipschin z Nową Karczmą, Górne, Dolne i Nowe Horniki oraz Parowo.

Między 1247 a 1249 rokiem książę Sambor II nadał wieś Lipiczno szpitalowi świętego Godeharda w Szpetalu pod Włocławkiem, z prawem osadzania Niemców. W XVII i XVIII wieku z Lubieszyna założono Lubieszynek, kolonię Lipschin, Parowo i Neukrug; nowi osadnicy byli często przybyszami i Niemcami, zwykle protestantami. W 1772 roku właścicielem był Antoni von Ostoja-Lniski, Polak i katolik, mieszkający na folwarku. We wsi było sześciu chłopów na dziewięciu włókach, młynarz i dwunastu innych mieszkańców, a do dóbr należało sześć pustkowi i część Szumlesia, razem 40 włók z dobrym lasem bukowym.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 36 mieszkańców: dziewięciu luteranów i dwudziestu siedmiu katolików, z parafią luterańską zapisaną jako Neu-Barkoczin. W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Groß Lipschin 36 budynków mieszkalnych i 380 mieszkańców, w tym 62 ewangelików i 318 katolików. Wymieniał tu 11 gospodarstw chłopskich i pięć zagród chałupniczych. Ewangelicy należeli do parafii w Nowym Barkoczynie; katolicy — do parafii w Garczynie; miejscowość miała własny okręg szkolny. Słownik geograficzny podaje dla całej wsi z przyległościami 318 katolików i sześćdziesięciu dwóch ewangelików.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku ujmuje Lubieszyn w dwóch wierszach: gmina wiejska liczyła 131 mieszkańców, w tym 25 ewangelików, 99 katolików i siedmiu innych chrześcijan, obwód dworski zaś 308 mieszkańców, w tym 100 ewangelików i 208 katolików. W spisie z 1 grudnia 1910 roku gmina wiejska miała 150 mieszkańców; język niemiecki podały 32 osoby, wszystkie wyznania ewangelickiego, a język polski — 118 osób.

Ludność ewangelicka podlegała parafii w Nowym Barkoczynie, katolicka — parafii w Garczynie; tak samo przypisują wieś spisy z lat 1885 i 1910.

Kościół ewangelicki w Nowym Barkoczynie, do którego parafii wieś należała, wzniesiono w latach 1891–1897. Po 1945 roku przejęli go katolicy; parafię Matki Boskiej Królowej Polski erygowano 1 sierpnia 1957 roku. Świątynia jest wpisana do rejestru zabytków pod numerem A-1660 z 21 kwietnia 1998 roku.

W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy w Lubieszynie; był tu cmentarz ewangelicki. Leży w pobliżu zabudowań pod numerem 48, na działkach 27 i 28 obrębu Lubieszyn, a prowadzi do niego aleja jaworowa. Ujęto go w ewidencji zabytków na podstawie karty z 15 listopada 1984 roku, z datowaniem na pierwszą połowę XX wieku. Według ewidencji służy dziś jako cmentarz rzymskokatolicki.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Nowy Barkoczyn (Neu Barkoschin) i podaje tu 32 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. V, hasło „Lubieszyn”; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 92, nr 157; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Volkszählung vom 1. Dezember 1885, powiat Berent, pozycje 28 i 135; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke … Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), powiat Berent, pozycja 29; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, hasło „Lipschin, Groß”; wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, karta gminy Liniewo; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 VI 2026; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 17, pozycja 154; H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 74, 93; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 68, 129; H. Schuch, „Nachweis über den adligen Grundbesitz und dessen Vertheilung in den Kreisen Berent und Karthaus im Jahre 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 30 (1892), s. 60; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 41.