Lubowidz — dawny kościół ewangelicki

Dawny kościół ewangelicki w Lubowidzu (po niemiecku Luggewiese) to ceglana budowla neogotycka z 1909 roku, stojąca w środku wsi, z prezbiterium skierowanym na północny zachód. Korpus na niskim cokole z ciosanych kamieni polnych dzielą niskie przypory na cztery przęsła; między przyporami są po dwa ostrołukowe okna. Do korpusu przylega trzykondygnacyjna wieża nakryta dachem namiotowym z iglicą.

Dziś świątynia służy wiernym rzymskokatolickim. Do rejestru zabytków wpisano ją 29 czerwca 2000 roku (numer A-1710) jako kościół filialny; wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa podaje wezwanie świętej Anny, rejestr wojewódzkiego konserwatora zabytków — świętego Stanisława Kostki.

W 1779 roku na bagnie lubowidzkim wykarczowano 170 mórg łąk i pól: po 48 mórg dostały folwarki w Nowej Wsi i w Rozłazinie, resztę osadzona tam rodzina. W 1784 roku Brüggemann notuje Lubowidz — piętnaście dymów nad Łebą, przy dwóch rybnych jeziorach — w parafii w Dzięcielcu (u niego Dzincelitz). Mieszkali tu wtedy sołtys wolny, ośmiu gospodarzy i dwóch chałupników-budników, stała też chata sołecka; od wschodu i południa wieś otaczały wysokie góry i lasy.

Kościół wzniesiono jako świątynię pomocniczą. Był to skutek reformy podjętej po wizytacji generalnej z 1887 roku: parafie liczyły po dwadzieścia i więcej wsi, a do kościoła bywało dwie mile drogi i dalej. W październiku 1891 roku poświęcono w powiecie trzy nowe kościoły w ciągu jednego tygodnia — w Godętowie 13, w Łebieniu 16 i w Ciekocinie (Zackenzin) 18 października; superintendent Bogdan, którego relację przytacza Schultz, nazwał to wydarzeniem rzadkim, być może jedynym w swoim rodzaju. Monografia powiatu lęborskiego Franza Schultza wymienia cztery kościoły pomocnicze wzniesione w powiecie: w Wierzchucinie w 1904 roku, w Lubowidzu w 1909, w Leśnicach w 1910 i w Świetlinie w 1911.

W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku wieś liczyła 779 mieszkańców, w tym 731 ewangelików i 48 katolików (katolicy należeli do parafii w Lęborku); w 1911 roku, według Marka Drzewieckiego, 772. Do 1911 roku ewangelicy z Lubowidza należeli do parafii w Dzięcielcu (Zinzelitz). Od 1 kwietnia 1911 roku Lubowidz był osobną gminą kościelną, ale bez własnego proboszcza — obsługiwał ją pastor z Godętowa.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako gminę kościelną parafii w Godętowie, oddaloną od Godętowa o 6 kilometrów, a dla całej parafii podaje 2076 dusz. Urząd pastora w Godętowie był wtedy nieobsadzony. W okresie międzywojennym zawieszono pod chórem kościoła drewnianą, malowaną tablicę z nazwiskami parafian poległych w pierwszej wojnie światowej; zaginęła w latach sześćdziesiątych XX wieku.

Strona diecezji pelplińskiej podaje, że w latach 2007–2012 prowadzono w kościele w Lubowidzu gruntowne prace renowacyjne i konserwatorskie.

Źródła: F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 276–277; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II, Stettin 1912, s. 245 (Goddentow); M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Lubowidz — Luggewiese; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 188–189; rejestr zabytków województwa pomorskiego (wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa i rejestr Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784, s. 1050–1051; wykaz parafii na stronie diecezji pelplińskiej (odczyt 13 października 2026 roku); „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 111.