Lubuczewo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Lubuczewie zajmuje wschodnią część wsi, po południowej stronie drogi głównej biegnącej ku Wrześciu: duże założenie na planie trapezu, o powierzchni około 6500 metrów kwadratowych, dziś czterokwaterowe, z dojściem od północy. Prowadzi do niego zachowana lipowa aleja, a granice znaczą fragmentaryczne nasadzenia świerkowe. Najstarsza jest kwatera północna; na początku XX wieku cmentarz powiększono do naturalnego uskoku terenu i wtedy właśnie pojawiły się świerki. W kwaterze północno-wschodniej najstarsze pochówki z lat osiemdziesiątych XIX wieku sąsiadują z najmłodszymi z lat sześćdziesiątych XX wieku; w południowo-wschodniej leżą powojenne groby dziecięce z lat czterdziestych.

W 1784 roku Lubuczewo liczyło 20 dymów; stał tu budynek, który Brüggemann nazywa „ein Bet- oder Schulhaus” — dom modlitwy, a zarazem szkoła. Wieś była wcielona do kościoła Świętego Piotra na Starym Mieście w Słupsku, a jej grunty dzieliła granica powiatów słupskiego i sławieńskiego.

Udokumentowano tu wiele żeliwnych krzyży z lat osiemdziesiątych XIX wieku, wśród nich krzyż z nagrobka dziecięcego z 1880 roku z płaskorzeźbą anioła klęczącego na chmurze, a nadto 91 granitowych podstaw pod krzyże żeliwne, osiem nagrobków w kształcie pnia drzewa i 25 fragmentów pomników. Zachowało się wiele całych nagrobków i ich fragmentów. Jeden z ostatnich pochówków odbył się w lipcu 1960 roku. W centralnej części kilka fragmentów tworzy lapidarium z głazem narzutowym i tablicą upamiętniającą, ufundowaną przez mieszkańców pobliskiego osiedla. Cmentarzem opiekują się dziś wolontariusze ze szkoły podstawowej we Wrześciu.

Lubuczewo, przed 1945 rokiem Lübzow, było wsią i majątkiem rycerskim (Rittergut) w powiecie słupskim (Landkreis Stolp), w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. W listach lennych od 1546 roku występuje jako lenno rodu von Tessen. W 1608 roku przeszło na księżnę Erdmutę, wdowę po księciu Janie Fryderyku (u Pagla „von Croy”), w 1624 roku jako lenno na von Reckowów, po nich należało między innymi do von Pirchów, od 1860 roku do rodu von Braunschweig, a od 1924 roku do Eberharda von Braunschweiga.

W 1925 roku wieś liczyła 321 mieszkańców, w 1939 — 308 osób w 67 gospodarstwach.

W źródłach nie znaleziono kościoła we wsi; do 1945 roku Lübzow należało do parafii we Wrześciu (Freist), w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto, należącym do Kościoła unii staropruskiej. W lipcu 1920 roku „Frau Pastor Stephani” — zapewne żona tutejszego pastora — szukała w berlińskim „Reichsbote” pomocy domowej, podając adres „Freist bei Lübzow, Kr. Stolp”.

Armia Czerwona weszła tu 8 marca 1945 roku, a 11 marca zastrzelono właściciela majątku, jego żonę, sekretarkę i troje ewakuowanych; właściciel i jego żona spoczęli na cmentarzu rodzinnym w Lubuczewie. Po wojnie Niemców wysiedlono; wieś otrzymała dzisiejszą nazwę.

Wśród grobów powojennych są groby luterańskiej rodziny Pietrzyków. Nekropolię upamiętnia lapidarium oraz tablica z 2015 roku.

Karl-Heinz Pagel podaje, że Armia Czerwona zajęła wieś 8 marca 1945 roku. Potem wieś zajęli Polacy, a mieszkańców wysiedlono; Heimatortskartei Pommern odnalazła 145 z nich w Republice Federalnej Niemiec i 107 w NRD. Straty: 17 poległych, 32 zmarłych cywilnych i 29 zaginionych. Szkoła miała w 1932 roku nauczyciela, a nauczycielem we Wrześciu (Freist) był Raddatz.

Źródła: „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, tekst A. Stachowiak, Swołowo 2020 (program NID „Wspólnie dla dziedzictwa”); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Lubuczewo — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 186; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, 1989, s. 708–711; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie. Wrzeście”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 9 (286)/2026, s. 14–15; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 980; „Der Reichsbote” (Berlin), 3 lipca 1920 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).