Łukocin — cmentarz ewangelicki

Łukocin, po niemiecku Lukoschin, to niewielka wieś dworska na Kociewiu. Łukocin miał majątek ziemski z zespołem dworsko-parkowym, którego właścicielami byli du Bois; w 1789 roku dobra trzymał Tuchołka. Przed 1920 rokiem Łukocin należał do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau) w rejencji gdańskiej, w prowincji Prusy Zachodnie, a w latach 1920–1939 leżał w granicach Drugiej Rzeczypospolitej, w województwie pomorskim.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Łukocin składał się z dwóch działów. Dział A należał do Dominika Owidzkiego, od 1756 roku do Franciszka Wybickiego, od 1765 roku do jego bratanka Jakuba Wybickiego, od 1783 roku do Agnieszki z Wybickich, zamężnej Tuchołki, od 1807 roku do jej synów, a od 1811 roku do Piotra Zakrzewskiego. Dział B należał do Ignacego Wagnera, od 1748 roku do Jana Pruszaka, od około 1767 roku do jego syna Józefa i dalej do Pruszaków, a od 1810 roku również do Piotra Zakrzewskiego. Od 1827 roku cały majątek należał do Karoliny Renate du Bois z domu Lesse, a potem do Hermanna du Bois.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku majątek rycerski Lukoschin liczył 193 mieszkańców, w tym 59 ewangelików, 133 katolików i jednego baptystę. Stało w nim 15 budynków mieszkalnych. Ewangelicy należeli do parafii w Sobowidzu; katolicy — do parafii w Miłobądzu; dzieci należały do okręgu szkolnego w Dalwinie.

Hasło Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom piąty, lata osiemdziesiąte dziewiętnastego wieku) podaje 59 ewangelików wobec 133 katolików na obszarze 546 hektarów, licząc razem z folwarkiem Nowy Dwór. Hasło to wskazuje dla wsi parafię katolicką w Miłobądzu i szkołę w Dalwinie. Hasło Słownika zalicza Łukocin do powiatu starogardzkiego; powiat tczewski utworzono w 1887 roku.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje tu 194 mieszkańców, wśród nich 75 ewangelików i 119 katolików. Parafią ewangelicką dla Łukocina był Sobowidz — tak podaje wykaz gmin sporządzony na podstawie spisu z 1885 roku, w którym majątek figuruje w sekcji obwodów dworskich powiatu tczewskiego, na stronie 30 pod pozycją 58, z obszarem 546 hektarów.

Łukocin z folwarkiem Neuhof (około 510 hektarów) należał w latach 1891–1923 do rotmistrza w stanie spoczynku Paula du Bois. Między 1923 a 1928 rokiem majątek przeszedł do Wiktora i Wandy Mianowskich (502 hektary), a w 1936 roku jego właścicielami byli Monika Wojnowska i Jan Czarnecki; w 1936 i 1939 roku części majątku wpisano do wykazów przymusowego wykupu.

Cmentarz ewangelicki założono tu w 1922 roku, gdy Łukocin leżał w granicach Drugiej Rzeczypospolitej. Figuruje w gminnej ewidencji zabytków, na karcie cmentarza Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Karta cmentarza z 30 września 1985 roku opisuje jego stan słowami: „Grobowca zły. Całość porośnięta trawą”. Cmentarz leżał wtedy na terenie zabytkowego parku, około trzystu metrów na południowy wschód od środka wsi, od zachodu zamknięty obwałowaniem ziemnym. Nie zachował się żaden nagrobek — pozostały fragmenty grobowca, dwa doły w północnej części terenu i kamienie pochodzące z muru grobowca.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Turze (Groß Turse) i podaje tu 81 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. V, hasło „Łukocin”; „Gemeindelexikon für das Königreich Preußen”, wykaz gmin według spisu z 1 grudnia 1885 roku, powiat tczewski, s. 30, poz. 58 (Lukoschin); karta cmentarza w Łukocinie, oprac. A. Haase, A. Haase, Gdańsk 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 1458 (s. 156); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 211, pozycja 139; „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 70; E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 30; „Księga Adresowa Obywateli Ziemskich Rzeczypospolitej Polskiej”, 1923, s. XXXV; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1936 nr 11 poz. 108, pozycja 123; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1939 nr 12 poz. 65, pozycja 207; „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1184; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 22.