Machowino — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Machowinie nie jest przykościelny. Leży na południowo-wschodnim skraju wsi i widnieje na mapach z XIX wieku; zajmuje około 6820 metrów kwadratowych; jego granice wyznaczały pierwotnie sosny, dziś — metalowa siatka. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego opisuje go jako założenie czterokwaterowe, do którego wiodły niegdyś dwie aleje, i zalicza do nielicznych, które zachowały pierwotne zagospodarowanie i niemal komplet miejsc pochówku. Przetrwał tu liczny zespół żeliwnych nagrobków: 91 krzyży stoi w pierwotnym miejscu posadowienia, a obok nich piętnaście dziecięcych krzyży ażurowych i jedenaście innych dziecięcych; do tego pięćdziesiąt kamiennych podstaw po krzyżach oraz czternaście żeliwnych tablic inskrypcyjnych. Najstarszym datowanym elementem jest żeliwna tablica Hermanna von Uckermann, zmarłego 26 stycznia 1861 roku.

Zachowała się też kwatera rodowa ostatnich właścicieli majątku, z komorami grobowymi z czerwonej cegły i nagrobkiem z białego kamienia zwieńczonym metalowym krzyżem. W 2006 roku mieszkańcy uporządkowali cmentarz i ogrodzili go. Cmentarz w Machowinie pozostaje czynny. Po 1945 roku przyjął charakter ekumeniczny: Jan Wild zauważa, że jest to jedyny cmentarz w granicach administracyjnych gminy Ustka, na którym spoczywają wyznawcy różnych wyznań.

W 1784 roku Machowino liczyło 24 dymy i miało nauczyciela oraz młyn zwany Obermühle. W 1784 roku do kościoła w Machowinie wcielona była wieś Bydlino; kościół należał do synodu słupskiego.

Machowino, do 1945 roku Groß Machmin, leżało w powiecie słupskim; spis z 2 grudnia 1895 roku wykazał w gminie wiejskiej 115 mieszkańców, samych ewangelików. Ewangelicy należeli do parafii w Wytownie, a w Machowinie stał kościół — filia Wytowna od 1590 roku, dziś rzymskokatolicki pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako filię parafii w Weitenhagen (Wytowno), oddaloną od Weitenhagen o 5 kilometrów, a dla całej parafii podaje 1900 dusz. Pastorem był Walter Scheel.

Po 1945 roku wieś zasiedlili polscy osadnicy.

W kościele w Machowinie, po niemiecku Groß Machmin, Böttger odnotował w 1894 roku kamień pamiątkowy pochodzący z dawnej krypty grobowej rodziny Schwave; stał na nim wówczas stół chrzcielny, przez co kamień był widoczny tylko częściowo — miał zaokrąglone narożniki i napis z datą.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Liczby z dwóch inwentaryzacji rozchodzą się: monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego i ewidencja notują dziewięćdziesiąt jeden krzyży żeliwnych stojących w pierwotnym miejscu, a Jan Wild w listopadzie 2024 roku — sto dziewięć.

Źródła: L. Böttger, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 4: „Der Kreis Stolp”, Stettin 1894, s. 16; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 227; Cmentarz w Machowinie — cmentarze.slupsk.pl; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie: Machowino i Wytowno”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 11 (264)/2024, s. 14–15; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 983; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 176–177.