Majdany — cmentarz ewangelicki

W 1890 roku Agathon Harnoch wymienia Maidahnen wśród siedmiu cmentarzy ewangelickich, jakie liczyła wówczas parafia w Przyjaźni. W źródłach nie znaleziono dokładnej daty założenia; podawane datowanie to „druga połowa XIX wieku”. Dziś jest nieczynny. Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 ujmuje cmentarz w Majdanach w gminnej ewidencji zabytków jako cmentarz ewangelicki przy ulicy Piastowskiej.

Majdany — po niemiecku Maidahnen — to przysiółek Nowej Wsi Przywidzkiej, dawnego Neuendorfu, na Wyżynie Gdańskiej. W 1617 roku jezuici ze Starych Szkotów kupili dobra czapielskie od Krzysztofa Borzewicza za 31 500 złotych. Osada jest jedną z dziewięciu wsi, które jezuici ze Starych Szkotów założyli na rozległym, lesistym obszarze dóbr czapielskich. Jakub Fankidejski wymienia obok Majdanów Górną i Dolną Huttę, Marszewy, Krymki, Zalesie, Czapielską Wolę, Stary Styngwałd i Babi Dół.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku królewska wieś chłopska Maidahnen z siedmioma gospodarstwami chłopskimi i dwiema zagrodami chałupniczymi liczyła 81 mieszkańców, w tym 80 ewangelików i jednego katolika. Stało w niej 11 budynków mieszkalnych. Ewangelicy należeli do parafii w Przyjaźni; katolicy — do parafii w Pręgowie Dolnym. Według Słownika geograficznego ewangelicy należeli do parafii w Przyjaźni, katolicy — do parafii w Pręgowie. Słownik geograficzny podaje dla Majdanów 81 mieszkańców, w tym 80 ewangelików i jednego katolika. W spisie z 1 grudnia 1885 roku zapisano 66 mieszkańców: 65 ewangelików i jednego katolika, przypisanych do parafii ewangelickiej w Przyjaźni (Rheinfeld) i katolickiej w Pręgowie Dolnym (Nieder Prangenau).

Stęgwałd (Stangenwalde) był ośrodkiem okręgu urzędu stanu cywilnego i okręgu urzędowego, do których Majdany należały w spisach z 1885 i 1910 roku. Oba te spisy umieszczają Majdany w powiecie kartuskim (Kreis Karthaus), w rejencji gdańskiej Prus Zachodnich. W czasie tworzenia Wolnego Miasta Gdańska — jak pisze John Muhl o całym pasie tutejszych wsi hutniczych, dotąd rozdzielonych między powiaty kartuski i kościerski — okolica ta trafiła do powiatu Wyżyny Gdańskiej (Kreis Danziger Höhe). W latach 1920–1939 wieś leżała w granicach Wolnego Miasta Gdańska, w latach 1939–1945 w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-Westpreußen), a po 1945 roku w Polsce. W spisie z 1910 roku Majdany przypisano do parafii ewangelickiej w Hopowie (Hoppendorf), a razem z nimi Borcz, Nową Wieś i cztery dalsze wsie powiatu kartuskiego. Katolicy pozostali przy Pręgowie.

Karta z 30 października 1985 roku ocenia stan cmentarza słowami: „Zły. Niewielka ilość zachowanych grobów w tym zachowane tylko dwie daty”. Cmentarz leżał wtedy około dwustu metrów na południe od zabudowań, przy drodze z Nowej Wsi Przywidzkiej do Majdanów, zarośnięty bzem i trawą. W tym czasie były tu pozostałości ogrodzenia z betonowych słupków i siatki. Zapisano czternaście mogił, a najstarszym zachowanym nagrobkiem był żeliwny krzyż z 8 kwietnia 1910 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Hopowo (Hoppendorf) i podaje tu 126 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880, s. 186; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ostpreußen und Westpreußen”, Neidenburg 1890, s. 423–424; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis powszechny z 1 XII 1885), Kreis Karthaus, s. 50, poz. 55; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); J. Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); gminna ewidencja zabytków gminy Przywidz; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 (uchwała nr XLII/347/2022 z 20 grudnia 2022 roku); karta cmentarza w Majdanach, oprac. G. Olszewska-Hellmann, K. Perucka, Gdańsk 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 117, pozycja 237; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 31.