Małoszyce — cmentarz ewangelicki

Małoszyce, po niemiecku Mallschütz, leżą trzy kilometry na południe od Lęborka, wśród pól i pastwisk na falistej powierzchni moreny dennej; przed 1945 rokiem należały do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg in Pommern) w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Dawny cmentarz leży około kilometra od środka wsi, na cyplu kompleksu leśnego, a dojazd do niego jest mieszaniną kocich łbów, ziemi i piasku. Pozostałości są nikłe: granicę wyznacza polna droga i skraj lasu, po murku został szereg pojedynczych kamieni, z grobów — kilka podstaw krzyży, jedna czy dwie tumby, ułamek płyty epitafijnej i podwójny nagrobek w formie pnia drzewa. Z fragmentów krzyży uratowanych przez Mariusza Baara z Wicka wiadomo, że spoczywali tu Johanna Schulz z domu Mach z Henriettental, urodzona 15 lutego 1842 roku, zmarła 3 grudnia 1906 roku, oraz Curt Tollas, zmarły 22 października 1874 roku.

W gminnej ewidencji zabytków cmentarz figuruje na działce numer 48 jako cmentarz historyczny.

W 1784 roku Małoszyce były siedzibą szlachecką trzy czwarte mili na południe-południowy zachód od Lęborka, na wzniesieniu przy trakcie pocztowym ze Słupska do Lęborka. Obok folwarku mieszkało pięciu gospodarzy i trzech zagrodników; była karczma i kuźnia, a nowy folwark Henriettenthal liczył około 400 mórg — razem 19 dymów, przy znacznym lesie i pięciu stawach. Wieś należała do parafii w Łebuni (Labuhn). Dawniej należała do kościoła Świętego Zbawiciela w Lęborku.

Około pięćdziesięciu metrów od fundamentów budynku pompy dawnego wodociągu zachowało się drugie, bardziej zniszczone miejsce pochówku: dwa groby, w tym rodzinny, trzy ułamki postumentu w promieniu trzydziestu metrów i kamienna podmurówka — tyle zostało z cmentarza rodziny Moek, która zarządzała dobrami Małoszyc. Miejscowa opowieść umieszcza w lesie przy zakrętach przed wsią groby trzech jeńców francuskich pracujących w majątku; śladu po nich nie odnaleziono.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z aktu, którym 12 czerwca 1310 roku margrabia brandenburski Waldemar odstąpił ziemię gdańską zakonowi krzyżackiemu. Do około 1500 roku wieś była gniazdem miejscowego rodu — zapamiętano Macieja, a po nim Mikołaja z Małoszyc — potem zaś, do 1673 roku, dobrami miejskimi Lęborka. Datę wykupu folwarku przez miasto źródła podają rozbieżnie: raz jest to rok 1501, raz 1507.

W 1553 roku Lębork odsprzedał tutejsze sołectwo za osiemdziesiąt marek chełmińskich. W 1792 roku biegła przez wieś droga pocztowa z Warmii przez Lębork, Oskowo i Słupsk do Berlina. Ród von Oeynhausen nabył wieś w 1842 roku za 52 000 talarów i w 1857 roku polecił wznieść w głębi przydworskiego parku, na osi alei cisów i świerków, ceglaną kaplicę grobową dla swojej rodziny; nad wejściem do dziś czytelny jest wyryty majuskułą napis „Anno 1857”, a budowla służy obecnie jako kościół filialny.

W 1896 roku powstał tu pierwszy w powiecie wodociąg napędzany parą, o długości siedmiuset metrów — w Lęborku wodociąg miejski uruchomiono jesienią 1912 roku.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazuje Małoszyce wyłącznie jako obwód dworski: 1461,8 hektara, pięć osad, 23 domy i 259 mieszkańców, w tym 234 ewangelików i 25 katolików. Spis podaje parafię ewangelicką Łebunia, parafię katolicką Lębork, urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy Osowo Lęborskie. Franz Schultz odnotował w Małoszycach kaplicę prywatną przy parafii w Łebuni, a w zestawieniu z około 1910 roku umieścił wieś — obok Leśnic — w młodej parafii w Krępkowicach. Tę samą parafię wskazuje zestawienie parafii FamilySearch.

Spis z 1 grudnia 1905 roku podaje dla Małoszyc 233 mieszkańców, w tym 197 ewangelików i 36 katolików, oraz parafię ewangelicką w Krępkowicach. Urzędowy wykaz parafii prowincji Pomorze z początku lat dwudziestych XX wieku wymienia parafię w Krępkowicach z kaplicami w Leśnicach i Małoszycach i podaje 881 dusz w Krępkowicach, 633 w Leśnicach i 272 w Małoszycach. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Krępkowicach, 5 kilometrów od Krępkowic, a dla całej parafii podaje 1729 dusz; urząd pastora był wtedy nieobsadzony.

W 1879 roku majątek Malschütz, liczący 1405,60 hektara, z cegielnią, należał do von Oeynhausena. W 1892 roku miał go von der Marwitz, a w latach 1905–1928 Paul Moek.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasła Małoszyce — Mallschütz i Małoszyce (kaplice); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; zestawienie parafii FamilySearch przy haśle „Mallschütz” w serwisie Meyers Gazetteer (meyersgaz.org); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen, Kirchen und Kapellen, der Kirchenpatrone sowie der im Amt befindlichen evangelischen Geistlichen der Provinz Pommern — urzędowy wykaz parafii, kościołów i kaplic prowincji Pomorze, oprac. A. Bretschneider, wyd. 4, Stettin 1924; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1075; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 248–249; „Pommersches Güter-Adressbuch”, Stettin 1892, s. 118–119; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 130–131; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 126; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 171; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 111–112.