Marzęcino — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Marzęcinie leży przy kościele stojącym przy ulicy Głównej; niegdyś był ewangelicką nekropolią parafialną. Do dziś pełni funkcję cmentarza przykościelnego i jako taki figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków pod pozycją 111. Kościół, do 1945 roku ewangelicki, przejęli po wojnie katolicy — dziś jest to rzymskokatolicka świątynia pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Marzęcino, po niemiecku Jungfer, to żuławska wieś w delcie Wisły; w XVII i XVIII wieku była osadą rybacką elbląskiego okręgu rybackiego. Rzekę „Jungfrow” wspomniano w opisie z 1332 roku, a według Abrahama Hartwicha akta z 1300 roku nazywają „Jungfrau” wieś. W przywileju z 1348 roku wymieniono tu karczmę przy moście wzniesionym przez mieszczan elbląskich. Do 1920 roku wieś należała do powiatu elbląskiego — tak podaje spis z 1885 roku — a Harnoch przypisuje tutejszą parafię diecezji elbląskiej. W okresie międzywojennym Marzęcino znalazło się w Wolnym Mieście Gdańsku, w powiecie Großes Werder. W latach 1939–1945 wieś należała do Rzeszy.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 639 mieszkańców w 71 domach: 618 luteranów i 21 mennonitów, ani jednego katolika. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył 1015 mieszkańców, z czego 969 ewangelików, 29 katolików i 17 innych chrześcijan (strona 4, pozycja 39). Katolicy należeli do parafii w Tiegenhagen. W statystyce Agathona Harnocha z 1890 roku cała parafia Jungfer w diecezji elbląskiej liczyła 2150 dusz ewangelickich, a obok nich mieszkało na jej obszarze 481 mennonitów, 96 katolików i kilku baptystów. W źródłach nie znaleziono odrębnej gminy mennonickiej w Marzęcinie; mennonitów we wsi notuje spis z 1820 roku, a na obszarze parafii — statystyka Harnocha.

Duchownych ewangelickich wymienia się we wsi od 1614 roku; pierwszym znanym z nazwiska pastorem był Wengius, który służył do 1620 roku. W sprawie poprzednika Wengiusa Harnoch pisze, że jest on wprawdzie wspominany, lecz bez pewności.

Wiejskie podanie przypisywało fundację pierwszej świątyni polskiej hrabinie, której okręt rozbił się u tutejszego brzegu, a wezwanie — Najświętszej Pannie. Harnoch podaje, że świątynia spłonęła w 1640 roku, a odbudowana spłonęła ponownie 7 marca 1748 wraz z plebanią. Kolejną świątynię, wzniesioną staraniem rady miasta Elbląga, ówczesnego patrona, poświęcono w pierwszy dzień Bożego Narodzenia 1748 roku. W dniu 21 maja 1811 roku świątynia spłonęła. W spisie z 1820 roku zapisano, że kościół luterański spłonął w 1811 roku i nie został odbudowany, choć czynione są przygotowania. Następną świątynię poświęcono w drugą niedzielę po Objawieniu Pańskim 1821 roku, a 6 września 1849 roku obróciła się w popiół.

W 1852 roku, 29 sierpnia, poświęcono obecną świątynię, ryglową.

Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia świątynię w Marzęcinie jako kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, szachulcowy, z pierwszej połowy XIX wieku. W rejestrze kościół wpisano 21 grudnia 1973 roku pod numerem A-796. Harnoch notuje przy świątyni wieżę wysokości 105 stóp z dwoma dzwonami z 1852 roku i organy o dziewięciu głosach, a w roku sprawozdawczym 84 chrzty, 14 ślubów, 1481 komunikantów i 64 pogrzeby.

Spis ksiąg metrykalnych Prus Zachodnich, sporządzony w 1908 roku przez Maxa Bära, notuje przy tutejszej parafii ewangelickiej księgi chrztów, ślubów i zgonów od 1811 roku, uzupełnione wstecz za lata 1798–1810, wykaz komunikantów od 1903 roku oraz księgi konfirmacji z 1894 roku, z lat 1897–1898 i od 1903 roku. Jego zapis brzmi: „Tf Tr St 1811–, für 1798–1810 durch Rückschrift ergänzt, K 1903– Konf 1894; 1897–98; 1903–. Dupl. A.-G. Tiegenhof: Tf Tr St 1816–28; 1830–74”.

Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia ten cmentarz jako jedyny cmentarz parafii w Marzęcinie, liczącej wtedy 2102 ewangelików.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 955 ewangelików, a w całej tutejszej parafii 2047 dusz.

Źródła: M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Elbing Land, s. 4–5, poz. 39; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 414–415; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 10, nr 87; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, pozycja 111; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 23; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 29.