Mieroszyno — cmentarz ewangelicki

W Mieroszynie stoi rodowe mauzoleum Hannemannów: kaplica grobowa na wzgórzu przy drodze do Kaczyńca, wzniesiona z łupanego kamienia polnego, datowana na 1840 albo — tu źródła się różnią — na 1847 rok. Spoczywa w niej około jedenastu osób z rodu. W latach 2005–2009 odrestaurowali ją potomkowie. Według artykułu w „Heimatblatt für die Kreise Neustadt, Putzig, Halbinsel Hela” z 2007 roku, opartego na informacjach dr. Ulricha Schrödera, kaplicę zbudował w 1840 roku ówczesny właściciel, który kupił majątek w 1817 roku; w 1945 roku kaplica, jak większość mauzoleów szlachty i ziemian, została splądrowana albo zniszczona. Podczas wcześniejszej wizyty w 1984 roku grobowiec zabezpieczono betonową płytą.

W 2005 roku prace rozpoczęli wnukowie właściciela majątku, czworo rodzeństwa Schröderów: odnowiono wnętrze, naprawiono spoiny na zewnątrz i dachówki, wstawiono nowe okna, odrestaurowano tablice pamiątkowe i dawny krucyfiks. Ponieważ kaplica jest zabytkiem, pozwolenie na prace wydało 17 sierpnia 2005 roku Starostwo Powiatowe w Pucku (decyzja nr 8/2005). Z jedenastu tablic na ścianach w 2007 roku zostało dziewięć; dwie skradziono. Osobnego cmentarza ewangelickiego nie potwierdzono. Wojewódzka ewidencja zabytków notuje w gminie Puck osiem pozycji cmentarnych i żadnej z nich nie oznacza jako ewangelickiej. Mieroszyno ma w niej jedną pozycję, numer dziewięćdziesiąt trzy, w brzmieniu „kaplica grobowa na cmentarzu”; zakłada ona istnienie cmentarza, ale go nie opisuje ani nie datuje.

Mieroszyno (po niemiecku Miruschin) leżało w powiecie puckim. Tutejszy majątek nosił własną nazwę: wykaz gmin z 1885 roku i spis z 1910 roku zapisują ją jako Brünhausen. Rozporządzenie namiestnika Rzeszy z 1942 roku podaje jako dotychczasową formę Brünnhausen i nadaje majątkowi wraz z Mieroszynem urzędową nazwę Brünhausen. Wieś była w większości katolicka, z nieliczną grupą ewangelików. Ewangelicy należeli do parafii w Pucku, katolicy do Strzelna, oddalonego o pół mili; urząd stanu cywilnego mieścił się w Łebczu.

Hannemannowie wywodzili się od fryzyjsko-holenderskich osadników olęderskich, których na przełomie szesnastego i siedemnastego wieku sprowadził starosta pucki Wejher. Słownik geograficzny przy fundacji z 1599 roku nazywa go Jakubem Wejherem. Najstarszy ślad rodu to Martin Hanman, odnotowany w 1606 roku w Karwieńskich Błotach; w osiemnastym wieku Hannemannowie nabyli majątek w Mieroszynie. Rodzina bywała wyznaniowo mieszana: Willy Hannemann był ewangelikiem, jego żona Anna katoliczką.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Miruschin jako królewską wieś chłopską z siedmioma gospodarstwami chłopskimi, 17 zagrodami chałupniczymi i 26 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 214, w tym 27 ewangelików i 187 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Pucku; katolicy — do parafii w Strellin; dzieci należały do okręgu szkolnego w Strellin.

W 1868 roku Mieroszyno wraz z wybudowaniem Czarny Młyn liczyło 214 mieszkańców — 187 katolików i dwudziestu siedmiu ewangelików. W 1871 roku samo Mieroszyno miało 198 mieszkańców w dwudziestu czterech domach. Wykaz gmin z 1885 roku prowadzi wieś i majątek osobno: gmina wiejska Miruschin, na stronie sześćdziesiątej czwartej pod pozycją trzydziestą szóstą, to 229 mieszkańców, w tym 25 ewangelików i 204 katolików. W obwodzie dworskim Brünhausen, na stronie sześćdziesiątej szóstej pod pozycją sześćdziesiątą pierwszą, było 113 mieszkańców, w tym dziesięciu ewangelików i 103 katolików. Oba wiersze odsyłają do parafii ewangelickiej w Pucku i katolickiej w Strzelnie.

Spis z 1 grudnia 1910 roku wykazał w gminie wiejskiej 283 mieszkańców, a w obwodzie dworskim dalszych 116. Tablica z 1910 roku podaje wyznanie osobno dla każdej grupy językowej: spośród 283 mieszkańców Mieroszyna niemiecki jako język ojczysty podało dwadzieścia osiem osób, a przy nich odnotowano dziesięciu ewangelików. Tablica podaje też parafię ewangelicką w Pucku; Brünhausen figuruje w niej pod pozycją pięćdziesiątą siódmą.

Majątek Brünhausen w Mieroszynie należał według ksiąg adresowych z 1891, 1903, 1909 i 1912 roku do Johannesa Hannemanna i liczył około 660 hektarów. Według księgi adresowej majątków Prus Zachodnich z 1912 roku właścicielem majątku Brünhausen w Mieroszynie, po niemiecku Miruschin, był Johannes Hannemann. W 1928 roku polska księga adresowa wymienia przy Mieroszynie Jana Hannemana z Tupadeł i jego cegielnię. W latach 1926 i 1935 część majątku wpisano do wykazów przymusowego wykupu i majątek Hannemannów dwa razy oddawał ziemię na parcelację: 200 hektarów z wykazu z 1926 roku państwo przymusowo wykupiło, przyznając w listopadzie 1929 roku 104 420 złotych. W wykazie z 1935 roku znalazło się 389,53 hektara, które przymusowo wykupiono, a wynagrodzenie wypłacano w latach 1937–1939.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Puck (Putzig) i podaje tu 10 ewangelików.

Źródła: E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 81; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau (Kreis Putzig, s. 64, poz. 36 i s. 66, poz. 61); Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. VI, hasło „Mieruszyn”; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Puck, poz. 93; M. Kubicki (oprac.), „Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie 1939–1945. Wybór źródeł”, Instytut Pamięci Narodowej, Gdańsk–Warszawa 2022, s. 75; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 183, pozycja 232; „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 180; „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 56–57; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 106; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1926 nr 2 poz. 14, pozycja 241; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1935 nr 9 poz. 48, pozycja 46; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1930, nr 4; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1937, nr 9; „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1187; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 40; „Heimatblatt für die Kreise Neustadt, Putzig, Halbinsel Hela”, nr 27 (2007), s. 8–9.