Miradowo — cmentarz ewangelicki w lesie przy drodze do Zblewa

W lesie na północ od drogi z Miradowa do Zblewa leży dawny cmentarz ewangelicki — o powierzchni niespełna czterech arów, założony w drugiej połowie XIX wieku i ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Zblewo na lata 2022–2025 wymienia go jako dawny cmentarz ewangelicki o powierzchni 0,04 ha, położony w lesie na północ od drogi Miradowo–Zblewo, a jego stan określa jako „zły”.

Wieś nazywała się po niemiecku Miradau. Miradowo było majątkiem ziemskim, do 1920 roku w pruskim powiecie starogardzkim (Kreis Preußisch Stargard), a także siedzibą okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego. Osobna nekropolia, przy której stoją mauzolea rodowe, leży przy zespole dworsko-parkowym majątku Miradowo.

Parafia w Borzechowie powstała w XIX wieku z nadania Fryderyka Wilhelma III, który nowo utworzonej wspólnocie przyznał siedem tysięcy talarów oraz plac na królewskim folwarku domenalnym pod kościół, plebanię i dom szkolno-organistowski. Świątynię, wzniesioną na wzgórzu u końca wsi, poświęcono 7 lipca 1833 roku, a nad wejściem między dwiema wieżami dzwonnymi umieszczono napis „Der Gottesverehrung geweihet MDCCCXXXIII”. Około 1890 roku parafia liczyła przeszło trzy tysiące wiernych.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Miradau jako majątek rycerski z 13 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 170, w tym 71 ewangelików i 99 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Borzechowie; katolicy — do parafii w Zblewie; miejscowość miała własny okręg szkolny. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał 191 mieszkańców: 88 ewangelików, 97 katolików i sześciu innych chrześcijan (powiat starogardzki, strona 36, pozycja 97). Ewangelicy z Miradowa należeli według tego spisu do parafii w Borzechowie, katolicy do Zblewa.

Majątek Miradowo należał do Carla, a później Karla Müllera we wszystkich księgach od 1891 do 1928 roku; areał wynosił od 693 do 751 hektarów. Czy chodzi przez cały ten czas o jedną osobę, księgi nie rozstrzygają. Spis z 1 grudnia 1910 roku przypisuje obwód dworski Miradau do okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego tej samej nazwy. W 1912 roku ewangelicy z Miradowa należeli do parafii w Borzechowie. Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował 210 mieszkańców, w tym 48 ewangelików. W spisie tym narodowość polską podało 156 osób, niemiecką 54.

W 1936 roku 215 hektarów z nieruchomości Eryki Müller, w tym z Miradowa, wpisano do wykazu ziemi przeznaczonej do przymusowego wykupu; do 1938 roku część Miradowa przymusowo wykupiono, a wynagrodzenie wypłacano Eryce Kuxmann z domu Müller.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Borzechowo (Bordzichow) i podaje tu 128 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Zblewo, pozycja 54; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Preußisch Stargard, s. 36, poz. 97; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat starogardzki, s. 47, poz. 19; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Preußisch Stargard, obwody dworskie, poz. 97; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Zblewo na lata 2022–2025 (uchwała nr LXXIV/530/2023 z 9 października 2023 roku); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 212, pozycja 150; „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 174; „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 64–65; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 118; E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 76–77; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1936 nr 11 poz. 108, pozycja 117; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1938, nr 14; „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1188; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 42.