Mokrzyn — cmentarz ewangelicki

Stary cmentarz ewangelicki w Mokrzynie zachował się do dziś. W ewidencji zabytków gminy Bytów figuruje jako historyczny cmentarz wiejski na działkach 57 i 79/3. Podczas oględzin 27 sierpnia 2026 roku zastano go oznakowanego tablicą gminnej ewidencji zabytków, ze starodrzewem i kilkoma nagrobkami na miejscu. Czytelny jest między innymi napis na grobie Helmuta Richerta, urodzonego 29 października i zmarłego 13 grudnia 1925 roku. Układ kwater zatarł się pod bluszczem. Tablica datuje cmentarz na drugą połowę XIX wieku, choć jej angielska wersja mówi o połowie stulecia.

Mokrzyn, po niemiecku Petersdorf, leży 6 kilometrów na wschód od Bytowa, w dawnym powiecie bytowskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Wieś powstała jako fryderycjańska kolonia przydrożna: według inwentarza zabytków powiatu z 1938 roku, zgodnie z aktem z 22 listopada 1774 roku, założono ją za królewskie zapomogi w lesie ząbinowickim (Gersdorfer Wald). Peter George von Puttkamer z Ząbinowic (Gersdorf), właściciel kolonii, nadał jej nazwę. Około 1780 roku był tu folwark, 4 chłopów, 3 zagrodników i młyn wodny — razem 11 dymów.

W 1784 roku wieś leżała pół mili na wschód-południowy wschód od Bytowa. Do wsi należały folwarki Teichhof, Mühlenhöfchen i Alte-Mühle oraz gajówka — razem 11 albo 12 dymów (ostatnia cyfra w druku jest nieczytelna); mieszkańcy należeli do parafii w Bytowie. Majątek rozparcelowano częściowo w 1909, a całkowicie w 1913 roku na 21 gospodarstw osadniczych; z dawnego obwodu dworskiego utworzono wtedy gminę.

Własnego kościoła ani kaplicy w Petersdorfie nie było. Pod względem kościelnym wieś należała do parafii ewangelickiej w Bytowie i tam też liczono tutejszych katolików. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Petersdorf jako obwód dworski i naliczył w nim 82 ewangelików i 7 katolików. Urząd stanu cywilnego oraz okręg urzędowy wskazano w Ząbinowicach, po niemiecku Gersdorf. Inwentarz z 1938 roku podaje 42 mieszkańców w 1819 roku, 87 (w tym 14 katolików) w 1855, 116 (21 katolików) w 1885 i 140 (3 katolików) w 1933 roku.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, wieś stała się polskim Mokrzynem, a nekropolię opuszczono.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern), powiat Bütow, s. 198–199, poz. 60; G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow”, Stettin 1938, s. 239–240; gminna ewidencja zabytków gminy Bytów (Wikipedia: Wiki Lubi Zabytki — powiat bytowski); Program opieki nad zabytkami powiatu bytowskiego na lata 2017–2020 (uchwała Rady Powiatu Bytowskiego nr XXIX/229/2017), gmina Bytów, poz. 163; oględziny terenowe 27 sierpnia 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1088.