Mosiny — cmentarz ewangelicki (poł. XIX w.)

Mosiny, po niemiecku Mossin, były wsią w większości ewangelicką. Słownik geograficzny podaje dla 1868 roku 614 mieszkańców, w tym 443 ewangelików i 164 katolików; spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje we wsi 674 mieszkańców — 424 ewangelików, 245 katolików i pięciu Żydów. Ewangelicy należeli do parafii w Starym Gronowie, które leżało w sąsiednim powiecie złotowskim, a we wsi działała ewangelicka szkoła. Ten cmentarz założono w połowie XIX wieku.

Karta cmentarza, sporządzona 30 września 1992 roku przez inżyniera Henryka Greckiego, umieszcza go w południowej części wsi, poza zabudową, przy skrzyżowaniu dróg do Bukowa i Nowego Gronowa, na równym terenie między zagrodą numer 18 a polem. Cmentarz zajmuje 0,63 hektara, a jego układ był regularny: granice pierwotnego założenia są czytelne, kwatery i groby nie. Nagrobki usunięto; karta notuje pięć mogił z pierwszej połowy XX wieku. Ogrodzenia, bramy ani kaplicy nie ma. Z dawnej zieleni zostały drzewa wzdłuż granicy cmentarza — 14 lip, trzy kasztanowce i klon — a drzewostan zachował się w 80 procentach.

Cmentarz jest nieczynny, a karta jako główne zagrożenie wskazuje dewastację. Widać go na mapie topograficznej w skali 1 : 25 000 z 1874 roku, arkusz 1074.

Według urzędowego podręcznika rejencji kwidzyńskiej z 1868 roku katolicy należeli do parafii w Człuchowie, a miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Myśligoszcz (Marienfelde) i podaje tu 472 ewangelików.

Źródła: karta cmentarza, Mosiny, 30 września 1992 (krajowa ewidencja zabytków, zabytek.pl, obiekt 694639); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat Schlochau, strony 160 i 161, pozycja 56; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 138–139; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 53.