Możdżanowo — cmentarz ewangelicki przy kościele

W Możdżanowie (po niemiecku Mützenow) były dwa cmentarze. Przykościelny leży w centrum wsi, na niewielkim wyniesieniu, wokół świątyni; chowano na nim tutejszych ewangelików. Nie zachowały się na nim ani nagrobki, ani żadne inne ślady pochówków; jedynym elementem dawnego zagospodarowania jest pomnik ku czci żołnierzy poległych w pierwszej wojnie światowej, a granice znaczą nasadzenia świerkowe. Drugi cmentarz, wiejski, założono nieco na wschód od zabudowań, po północnej stronie drogi w kierunku Krzemieniewa; jego teren dzieli aleja lipowa, a na granicach widać ślady pierwotnych nasadzeń świerkowych. Na cmentarzu wiejskim nie zachowały się pozostałości pochówków.

Pierwszy kościół zbudowano tu podobno w 1356 roku jako placówkę klasztorów w Słupsku i Golęcinie. Jako kościół parafialny świątynia występuje w dokumencie z 1490 roku. Południową dobudówkę wzniesiono w 1615 roku. Po Reformacji świątynia stała się ewangelicka i była siedzibą samodzielnej parafii w okręgu kościelnym Słupsk-Miasto, w Kościele Unii Staropruskiej.

Ernst Müller wylicza w Możdżanowie dziewiętnastu duchownych; po Reformacji parafię obsługiwała jedna rodzina: Joachim Wockenfus, zwany Colubes, w latach 1550–1596, po nim syn Dawid Wockenfuß do 1622 roku i wnuk tego samego imienia do 1635. Przy najstarszym z nich Müller odnotował, że doczekał wizytacji kościelnej z 1590 roku i że jego portret w stroju katolickim jest jeszcze dość dobrze rozpoznawalny. Następcę wnuka, z czasów wojny trzydziestoletniej, Joachima Flotowa, szwedzcy jeźdźcy obrabowali dwadzieścia siedem razy i ciężko zmaltretowali.

W 1784 roku Możdżanowo, wieś królewskiego urzędu słupskiego, leżało dwie mile na zachód-północny zachód od Słupska, pół mili od Bałtyku. Mieszkali tu pastor i zakrystian, 19 gospodarzy z wolnym sołtysem — w tym dwaj chłopi kościelni, którzy służyli miejscowemu pastorowi i nie płacili urzędowi ani dzierżawy, ani opłaty zamiast pańszczyzny — dwóch półchłopów, pięciu zagrodników i siedmiu chałupników-budników; był też dom wdowy po pastorze — razem 33 dymy. Mieszkańcy żyli po części z roli, po części z żeglugi, a w 1782 roku w miejscu zwanym Steinbrink odkryto na głębokości 12 sążni złoże bursztynu o wartości 1800 talarów.

Kościół był macierzysty w synodzie słupskim; należały do niego Starkowo, folwark Gallenzin i ci mieszkańcy kolonii Scharfenstein, którzy przyszli z parafii możdżanowskiej.

Według spisu duchownych Ernsta Müllera z 1912 roku należały do parafii gmina Mützenow, gmina Starkow, czyli Starkowo, królewska domena Gallenzin, czyli Golęcino, oraz kolonia Scharfenstein z gminy Schwolow, a prawo kolacji pozostawało w ręku władcy krajowego. Za pastora Tischmeyera, który objął urząd w 1817 roku, przyłączono tu filiał Pieńkowo (Pennekow), należący wcześniej do parafii w Postominie. Po śmierci pastora Tischmeyera urząd pozostawał nieobsadzony przez cztery lata, bo parafianie nie mogli się porozumieć: chłopi z Możdżanowa odrzucali kandydatów, których chcieli pan von Below i mieszkańcy Pieńkowa, a ci z kolei — kandydatów możdżanowskich; parafią zarządzał wtedy duchowny z Duninowa.

W 1925 roku mieszkało we wsi dwoje katolików. Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1100 dusz. Stanowisko pastora było wtedy nieobsadzone. W 1940 roku parafia w Możdżanowie liczyła około tysiąca wiernych.

W nocy z 7 na 8 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona; ludność niemiecką wysiedlono, w większości we wrześniu 1947 roku. Kościół przejęli katolicy — rekonsekrowano go 15 grudnia 1947 roku pod wezwaniem świętego Bartłomieja. Dziś należy do diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Pagel podaje, że pierwszy kościół miał zostać poświęcony w 1374 roku przez biskupa kamieńskiego jako kaplica chrzcielna ku czci świętego Jodoka. Böttger przypisuje to poświęcenie biskupowi chełmińskiemu.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Gmina Ustka; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, Dawne cmentarze w powiecie słupskim, Słupsk 2013, s. 228; E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, Teil II, Stettin 1912, s. 473–476; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 741–746; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 933; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174.