Możdżanowo — wiejski cmentarz ewangelicki przy drodze do Krzemieniewa

Możdżanowo — do 1945 roku Mützenow — leży około 17 kilometrów na zachód od Słupska. We wsi były dwa cmentarze: przykościelny w jej centrum i wiejski, założony w niewielkim oddaleniu na wschód od zabudowań. Cmentarz wiejski leży przy drodze prowadzącej w kierunku Krzemieniewa, po jej północnej stronie. Cmentarz wiejski dzieli aleja lipowa, a na granicach widać ślady pierwotnych nasadzeń świerkowych; nie ma na nim pozostałości dawnych pochówków.

Wieś leżała w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Była średniowieczną osadą niemiecką, należącą do klasztoru w Białobokach, a ściślej do jego filii — klasztoru norbertanek w Słupsku. Według Karla-Heinza Pagla pierwszy kościół wzniesiono tu w 1356 roku jako placówkę klasztoru, który nazywa on słupskim i golęcińskim (Gallenzin); Brüggemann (1784) wymienia Golęcino jako folwark, a Müller (1912) — jako domenę królewską. Mieszkańcy początkowo trzymali się dawnego księdza i wiary katolickiej, a po nim landwójt słupski ustanowił luterańskiego pastora Joachima Wockenvoeta (Müller zapisuje go jako Joachima Wockenfusa, zwanego Colubes).

W 1784 roku Możdżanowo, wieś królewskiego urzędu słupskiego, leżało dwie mile na zachód-północny zachód od Słupska, pół mili od Bałtyku. Mieszkali tu pastor i zakrystian, 19 gospodarzy z wolnym sołtysem — w tym dwaj chłopi kościelni, którzy służyli miejscowemu pastorowi i nie płacili urzędowi ani dzierżawy, ani opłaty zamiast pańszczyzny — dwóch półchłopów, pięciu zagrodników i siedmiu chałupników-budników; był też dom wdowy po pastorze — razem 33 dymy. Mieszkańcy żyli po części z roli, po części z żeglugi, a w 1782 roku w miejscu zwanym Steinbrink odkryto na głębokości 12 sążni złoże bursztynu o wartości 1800 talarów.

Kościół był macierzysty w synodzie słupskim; należały do niego Starkowo, folwark Gallenzin i ci mieszkańcy kolonii Scharfenstein, którzy przyszli z parafii możdżanowskiej.

Możdżanowo było siedzibą własnej parafii ewangelickiej. Według spisu duchownych Müllera należały do niej gmina Mützenow, gmina Starkow, czyli Starkowo, królewska domena Gallenzin, czyli Golęcino, oraz kolonia Scharfenstein z gminy Schwolow; prawo kolacji pozostawało w ręku władcy krajowego. Za pastora Tischmeyera, który objął urząd w 1817 roku, przyłączono tu filiał Pieńkowo (Pennekow), należący wcześniej do parafii w Postominie.

W 1940 roku parafia liczyła około tysiąca wiernych. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył we wsi 435 ewangelików i ani jednego katolika.

Gotycki kościół służył ewangelikom do 1945 roku. Dolne partie wieży pochodzą z 1356 roku, rozbudowa — z początku XVII wieku; renesansowe witraże z lat 1617–1622 ufundowali chłopi i kilku szlacheckich właścicieli. Według zapisów konsystorza w 1930 roku pastora Wendta przeniesiono z Możdżanowa do Standemin; parafia należała do okręgu kościelnego Słupsk-Miasto (Stolp-Stadt). Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1100 dusz. Stanowisko pastora było wtedy nieobsadzone. W marcu 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona. Ostatni pastor, Hugo Scheel, pozostał przy parafianach do 1946 roku.

Ludność niemiecką wysiedlono — wielu mieszkańców we wrześniu 1947 roku. Kościół przejęli katolicy; rekonsekrowano go 15 grudnia 1947 roku pod wezwaniem świętego Bartłomieja.

Roman de Malachinski zanotował w 2004 roku, że dawny cmentarz niemiecki niedaleko kościoła, przy szosie z Postomina do Słupska, jest użytkowany przez polskich mieszkańców. Niemieckich grobów na nim nie ma; w jednym rogu przy ogrodzeniu zebrano resztki nagrobków, wśród nich fragment płyty z czarnego granitu z nazwiskiem Block i datą śmierci 23 sierpnia 1926 roku. Bramę tworzy łuk ze starej cegły.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Gmina Ustka (serwis cmentarze.slupsk.pl); Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 228; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, s. 473–475; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989; R. de Malachinski, „Grabsteine auf ehemaligen deutschen Friedhöfen im Kreis Stolp in Pommern”, oprac. U. Kerntopf, Arbeitskreis Familien- und Ortsforscher Stolper Lande im Stolper Heimatkreise e.V., 2004 (stan na maj–lipiec 2004); kopia z 2005 roku w Internet Archive (stolp.de); trop przekazany przez Claudię Fredrich; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 933; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174.