Mzdowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Mzdowie założono na północ od wsi, przy drodze do Mzdowca. Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Kępice na lata 2022–2025 wymienia go w wykazie cmentarzy wojewódzkiej ewidencji zabytków jako ewangelicki, założony na początku XX wieku. Na mapie z 1935 roku nie został oznaczony, ale jego istnienie potwierdzono w latach osiemdziesiątych XX wieku. Teren ma kształt trapezu i ogranicza go wał kamienno-ziemny; wokół rośnie las, którego samosiejki powoli zapełniają dawne miejsca pochówku. Cały obszar jest płaski, bez wyraźnego śladu wejścia głównego. Pierwotny układ przestrzenny dawno zaginął, ale zachowane fragmenty kamieni nagrobnych wciąż układają się w zarys rzędów. Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała.

Mzdowo, po niemiecku Misdow, leżało przed 1945 rokiem w powiecie miasteckim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Wieś należała do ewangelickiej parafii w Osowie, po niemiecku Wussow, razem z Warcinem, Kępicami, Biesowicami, Ciecholubem i Podgórami.

Majątek w Mzdowie wiązano z dobrami warcińskimi Ottona von Bismarcka, kupionymi w 1867 roku; wśród jego właścicieli wymienia się między innymi ród von Kameke i Hermanna Knauba. Dwór po wojnie rozebrano, ocalał park. W latach 1945–1947 ludność niemiecką wysiedlono.

Dzisiejsze Mzdowo leży w miejscu osady Misdow A: współrzędne dzisiejszej wsi wypadają przy tej nazwie na mapie topograficznej 1:25 000 z 1890 roku, uzupełnionej w 1909 roku, na której Misdow B stoi osobno, na południe od niej, nad jeziorem. W spisie z 1 grudnia 1905 roku osada Misdow A należała do obwodu dworskiego Wendisch Puddiger, a ten do parafii w Osowie; miała 11 zamieszkanych budynków i 178 mieszkańców. Misdow B był osobnym obwodem dworskim, a spis powszechny z 1895 roku zaliczał ten majątek do parafii w Przytocku (Pritzig).

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 105 (hasło Mzdowo); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 166, poz. 90; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis z 1 grudnia 1905 roku), H. IV, s. 150, poz. 121; mapa topograficzna 1:25 000, arkusz 1866 „Pollnow”, 1890, uzupełnienia 1909; Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Kępice na lata 2022–2025 (uchwała nr XXX/325/2021 z 23 grudnia 2021 roku).