Nadziejewo — dawny kościół ewangelicki (Hansfelde)

Wieś dostała pierwszy znany przywilej w 1374 roku z ręki komtura człuchowskiego Henryka von Grobitz i nazywała się wtedy Hammiswalde. Sołtys Piotr Heyneman otrzymał siedem włók wolnych wraz z sołectwem, cztery włóki przeznaczono dla proboszcza, a pozostałe sześćdziesiąt cztery rozdzielono między osadników na prawie chełmińskim. Kościół był tu parafialny; gdy zniemczeni osadnicy przyjęli luteranizm, przyłączono go jako filię do Czarnego.

Według wykazu duchownych ordynowanych przez prepozytów słupskich, zachowanego w rękopisie od 1574 roku, z którego wyciąg ogłosił w 1905 roku Hermann Freytag, pod koniec XVI wieku kościół miał duchownego luterańskiego. Joachima Fabriciusa ze Słupska ordynowano 11 marca 1591 roku na pastora kościołów w Hansfelde i Domslaff, czyli w Nadziejewie i Domisławiu.

Dzisiejsza świątynia jest szachulcowa — konstrukcja ryglowa, oszalowana deskami. Na chorągiewce iglicy widnieje data 1753, a gmina Czarne datuje odbudowę na 1755 rok i wiąże ją ze wsparciem księdza Marcina Teofila Brossa, ówczesnego proboszcza Czarnego. W schematyzmie diecezjalnym zapisano poświęcenie kościoła 17 listopada 1754 roku. Nosił wtedy — jak i dziś — wezwanie świętego Andrzeja Apostoła i pozostawał pod patronatem prywatnym dziedzica Czarnego.

Kościół jest bezwieżowy, salowy, z trójbocznie zamkniętą częścią prezbiterialną, obok stoi wolnostojąca dzwonnica, a teren przykościelny pełnił pierwotnie funkcję cmentarza. Z wyposażenia zachowały się między innymi barokowy ołtarz z kurdybanowym antepedium z 1720 roku, empora organowa i rokokowa chrzcielnica z drugiej połowy XVIII wieku.

Wieś była w większości ewangelicka, choć jej kościół pozostał katolicki. W 1868 roku naliczono tu 268 ewangelików i 85 katolików przy 357 mieszkańcach, a wieś zajmowała 3 839 mórg ze stu ośmioma budynkami. Spis z 1885 roku podaje: na 421 mieszkańców przypadało 338 ewangelików i 79 katolików. Ewangelicy z Nadziejewa należeli wówczas do parafii ewangelickiej w Hammerstein, czyli w Czarnem.

Dziś to rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem świętego Andrzeja Apostoła, wpisany do rejestru zabytków pod numerem 174 z 5 kwietnia 1960 roku wraz z otoczeniem — dawnym cmentarzem.

Według urzędowego podręcznika rejencji kwidzyńskiej z 1868 roku ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Czarnem; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; H. Freytag, „Die Reformation in der Starostei Schlochau”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 48, Danzig 1905, s. 75; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 132–133.