Dziedzictwo › Katalog › Niepoględzie

Cmentarz · powiat słupski

Niepoględzie — wiejski cmentarz ewangelicki na północ od wsi

niem. Nippoglense

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Nippoglense
Miejscowość
Niepoględzie, gm. Dębnica Kaszubska
Dawny powiat
Landkreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
słupski
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
cmentarz (d. ewangelicki)
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Wiejski cmentarz ewangelicki w Niepoględziu leży na północ od wsi, przy drodze głównej, na dość dużej prostokątnej powierzchni; przy wejściu ustawiono drewniany krzyż misyjny. W 2006 roku wśród fragmentów nagrobków leżała tam granitowa płyta z polską inskrypcją: „Co mnie spotkało / was nie minie / ja jestem w domu / wy jeszcze w gościnie”. W innych miejscach zachowały się skupiska kamiennych ułamków, a kilka z nich ma częściowo czytelne napisy; jeden z najstarszych wskazuje na pochówek z 1868 roku. Obok wiejskiego istnieje odrębny cmentarz rodowy właścicieli dóbr — w lesie, na wzniesieniu na południe od wsi, naprzeciw pałacu; spoczęli na nim Zitzewitzowie i Puttkamerowie.

Niepoględzie, przed 1945 rokiem Nippoglense, leżało w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej i w prowincji Pomorze. Wieś wyrosła przy majątku rodu von Zitzewitz — było to najstarsze lenno tego rodu, poświadczone od 1432 roku — a w późniejszych stuleciach dobra przechodziły w ręce Krockowów, Puttkamerów i Pirchów. W 1733 roku dobra wróciły do Zitzewitzów, a w 1882 roku przeszły w spadku na Puttkamerów. W Niepoględziu został neobarokowy pałac Zitzewitzów, rozbudowany w XIX wieku.

W 1784 roku Niepoględzie liczyło 26 dymów i miało nauczyciela oraz wapiennik. Słupia oddzielała wieś od dystryktu bytowskiego. Mieszkańcy należeli do parafii w Budowie (Budow), a właściciel dóbr współsprawował patronat nad tamtejszym kościołem.

W 1879 roku majątek Nippoglense, liczący 1548 hektarów, z młynem wodnym, należał do von Zitzewitza, który był też właścicielem majątków Carzin, Gallensow i Klein-Gansen i mieszkał tutaj. W 1911 roku właścicielem był Jesko von Puttkamer, wówczas mieszkający w Dreźnie, a majątek dzierżawił jego syn Otto. W 1928 roku księgi podają różnie: Niekammer wymienia Sophie von Puttkamer z domu von Zitzewitz, a Parey wnuka, Jesca von Puttkamera.

W źródłach nie znaleziono kościoła we wsi; w 1925 roku mieszkał tu jeden katolik. W 1939 roku wieś liczyła 361 mieszkańców w 83 gospodarstwach domowych. W 1940 roku parafia w Budowie liczyła 4357 wiernych i należała do okręgu kościelnego bytowskiego Kościoła unii staropruskiej.

Wieczorem 6 marca 1945 roku wydano rozkaz ewakuacji, nazajutrz rano ludność niemiecka wyruszyła w drogę, a po południu 7 marca wieś zajęły wojska sowieckie. Zamieszkali w niej polscy osadnicy, dawnych mieszkańców wysiedlono, a kościół w Budowie przeszedł do katolików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — gmina Dębnica Kaszubska, cmentarze.slupsk.pl; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 767–770; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 62–63, hasło Niepoględzie; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 988–989; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 186–187; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 188; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 173; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 334.

Położenie: 54,2988° N, 17,3770° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

⚠ Dokładne położenie obiektu nieustalone — pinezka orientacyjna. (monografia słupska 2013 (cmentarz wiejski: na północ od wsi przy drodze głównej) + OSM (droga Lipowa, węzeł wsi Niepoględzie 54.2947,17.3716); pin kierunkowy, przybliżony — dokładny punkt do potwierdzenia w terenie/geoportalu)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — gmina Dębnica Kaszubska
  3. K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013
  4. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 988–989
  5. P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 186–187
  6. „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 188
  7. „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 173
  8. „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 334

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0554
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.