Niepoględzie — rodowy cmentarz ewangelicki von Zitzewitzów i von Puttkamerów

Cmentarz rodowy właścicieli dóbr Niepoględzie leży w lesie, na południe od wsi, za ostatnimi zabudowaniami, naprzeciwko pałacu — na wzniesieniu oddalonym od niego o około dwieście trzydzieści metrów, w stronę Jeziora Kunitowskiego. Była to prywatna nekropolia luterańskich właścicieli majątku, odrębna od wiejskiego cmentarza na północ od wsi: monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego wymienia Niepoględzie wśród wielu miejscowości, w których zakładano dwa cmentarze — wiejski i rodowy. Granice nekropolii trudno dziś określić; autorka monografii przypuszcza, że był to raczej wspólny grobowiec, wokół którego posadzono buki. Nad grobami stoi wysoki kamienny krzyż, widoczny z drogi do Krosnowa; jego inskrypcja nawiązuje do Drugiego Listu do Koryntian. Układ cmentarza zniszczono w latach siedemdziesiątych XX wieku.

W 1784 roku Niepoględzie liczyło 26 dymów i miało nauczyciela oraz wapiennik; Słupia oddzielała wieś od dystryktu bytowskiego. Mieszkańcy należeli do parafii w Budowie (Budow), a właściciel dóbr współsprawował patronat nad tamtejszym kościołem.

Nekropolię założył około 1850 roku Adolf von Zitzewitz. Był on także współpatronem nowego kościoła filialnego w Machowinie (Groß Machmin), należącego do parafii Wytowno (Weitenhagen). Gdy 20 grudnia 1882 roku, w obecności generalnego superintendenta Jaspisa, poświęcano ten kościół, miejscowy pastor wspomniał w kazaniu z wdzięcznością zmarłego przed kilkoma miesiącami współpatrona, pana von Zitzewitza z Niepoględzia. Spoczęli tu przedstawiciele rodów von Zitzewitz i von Puttkamer. Pod krzyżem zachowały się tablice, z których monografia odczytuje sześć imion i dat: Adolf von Zitzewitz (1812–1882), Jesco von Puttkamer (1841–1916), Otto von Puttkamer (1867–1927), Eva von Puttkamer (1843–1898), Sofia von Puttkamer, z domu von Zitzewitz (zmarła w 1930 roku), i Hellene von Puttkamer (1868–1918). Pochówki odbywały się po 1930 roku.

Ewidencja konserwatorska notuje dziś około sześciu tablic jako nieczytelne.

Niepoględzie, po niemiecku Nippoglense, było przed 1945 rokiem wsią i majątkiem rycerskim w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. W 1879 roku majątek Nippoglense, liczący 1548 hektarów, z młynem wodnym, należał do von Zitzewitza, który był też właścicielem majątków Carzin, Gallensow i Klein-Gansen i mieszkał tutaj. Bezdzietni Adolf von Zitzewitz i jego żona Mathilde von Sprenger zapisali dobra krewnym z rodu von Puttkamer i w 1882 roku Niepoględzie odziedziczył Jesco von Puttkamer, późniejszy prezydent rejencji we Frankfurcie nad Odrą.

W 1911 roku właścicielem był Jesko von Puttkamer, wówczas mieszkający w Dreźnie, a majątek dzierżawił jego syn Otto. Ostatnim właścicielem był od 1927 roku wnuk, także Jesco, związany z opozycją antyhitlerowską i aresztowany po 20 lipca 1944 roku.

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. Według Pagla Otto von Puttkamer objął majątek po śmierci ojca, Jesca, w 1918 roku („Sein Sohn Otto wurde nach dem Tode des Vaters 1918 Herr auf Nippoglense und Gallensow”), a tablica na cmentarzu podaje rok jego śmierci 1916. W 1928 roku Niekammer wymienia jako właścicielkę Sophie von Puttkamer z domu von Zitzewitz, a Parey wnuka, Jesca von Puttkamera.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl) — gmina Dębnica Kaszubska; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 62–63; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Nippoglense, s. 767–770; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 988–989; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 186–187; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 188; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 173; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 334; „Der Reichsbote” (Berlin), 30 grudnia 1882 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).