Nowa Cerkiew Królewska — cmentarz ewangelicki

Nowa Cerkiew Królewska, po niemiecku Königlich Neukirch, leży w gminie Chojnice. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył we wsi 729 mieszkańców — 365 mężczyzn i 364 kobiety — a wśród nich 606 katolików, 118 ewangelików i pięcioro wyznania mojżeszowego. W spisie tym ewangelików przypisano do parafii w Chojnicach, a katolicy mieli kościół parafialny na miejscu. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, sporządzony po spisie z 30 września 1921 roku, notuje tu 560 osób, w tym 533 katolików i 27 ewangelików. W tym skorowidzu narodowość polską przypisano 272 osobom, a niemiecką 288.

Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia w tej Nowej Cerkwi kościół świętej Marii Magdaleny wraz z ogrodzeniem i kapliczką. W tej samej ewidencji figuruje tutejszy cmentarz rzymskokatolicki. Sam kościół wzniesiono w latach 1911–1913 i wpisano do rejestru zabytków pod numerem A-1641. W rejestrze zabytków województwa pomorskiego wpis kościoła nosi datę 22 sierpnia 1997 roku.

Andrzej Lorbiecki, który zinwentaryzował cmentarz ewangelicki w 2019 roku, umieszcza go przy ulicy Leśnej i liczy na nim 28 zarysów mogił, w tym trzy dziecięce, oraz stary drewniany krzyż. Lorbiecki przypuszcza, że cmentarz powstał w czasach, gdy kościół parafialny w Nowej Cerkwi był w rękach luteranów, czyli między 1555 a 1600 rokiem. W jego relacji dawniejszych ksiąg zgonów nie ma, bo spłonęły razem z plebanią w 1823 roku.

W gminie Morzeszczyn i w gminie Ostaszewo w powiecie nowodworskim leżą inne wsie o nazwie Nowa Cerkiew. W samej gminie Chojnice leży ponadto Szlachetna Nowa Cerkiew, osobna wieś, którą ewidencja zna z dworu i parku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Chojnice (Konitz) i podaje tu 95 ewangelików.

Źródła: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, spis z 30 września 1921 roku, powiat chojnicki, strona 26, pozycja 59; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat Konitz, strony 154 i 155, pozycja 55; wojewódzka ewidencja zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, arkusze gmin Chojnice, Morzeszczyn i Ostaszewo (stan 29 VIII 2026); A. Lorbiecki, „Inwentaryzacja cmentarzy na terenie gminy Chojnice (cz. I)”, „Zeszyty Chojnickie” 35 (2019), s. 252–253; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 58.