Nowa Dąbrowa — cmentarz ewangelicki

Dziewiętnastowieczny cmentarz ewangelicki w Nowej Dąbrowie założono na północny wschód od zabudowań wsi, na niewielkim wzniesieniu po zachodniej stronie drogi gruntowej do Łupawy; od zachodu sąsiaduje z jeziorkiem. Otaczają go pola uprawne i łąki; od południa teren wyraźnie opada, a pozostałe granice wzmocniono wałem kamienno-ziemnym. Z dawnego zagospodarowania przetrwało niewiele: starodrzew wycięto, a pomniki nagrobne usunięto — zostało kilka zniszczonych fragmentów bez inskrypcji. W obecnym stanie pierwotnego rozplanowania cmentarza nie da się odczytać. W terenie gdzieniegdzie leżą pojedyncze ułamki zniszczonych pomników.

Nową Dąbrowę, po niemiecku Neu Damerow, po kaszubsku Nowô Dąbrowa, w dawnych dokumentach także Steifenphal, założono w 1764 roku, za Fryderyka II, jako osadę 17 zagrodników z karczmą. Leżała w powiecie słupskim (Landkreis Stolp), w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze; urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy miała w Karżnicy. W 1784 roku kolonia leżała dwie i ćwierć mili na wschód od Słupska, przy trakcie pocztowym z Berlina do Prus, na dawnym pustym wrzosowisku dąbrowskim. Mieszkało w niej 16 chałupników-budników — rodzin prządków wełny (Wollspinnerfamilien) — i karczmarz; razem 17 dymów. Kolonia należała do parafii w Zagórzycy (Sageritz).

W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy we wsi; parafia w Zagórzycy należała do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto. Müller opisuje Zagórzycę jako parafię macierzystą we wsi królewskiej urzędu słupskiego, w której prawo obsadzania probostwa miał władca. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zastał w Nowej Dąbrowie 226 ewangelików, bez katolików, a spis z 1 grudnia 1905 roku — 222 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego.

W 1910 roku wieś liczyła 186 osób, w 1933 roku 180, a w 1939 roku 176, przy 26 gospodarstwach.

Karl-Heinz Pagel podaje, że wieś zajęła Armia Czerwona 8 marca 1945 roku. W późniejszym czasie przejęli ją Polacy, a mieszkańców wysiedlono. Kartoteka Heimatortskartei Pommern odnalazła później 71 dawnych mieszkańców w RFN i 34 w NRD. Straty wojenne i związane z wysiedleniem to według Pagla 4 poległych, 19 zmarłych cywilów i 26 zaginionych („przypadki niewyjaśnione”). Nauczycielem w tamtejszej szkole był Friedrich Völkner.

Po 1945 roku wieś przeszła do Polski, a napływowa ludność katolicka należy do parafii w Łupawie, w diecezji pelplińskiej.

Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego ilustruje to miejsce reprodukcją arkusza mapy topograficznej 1:25 000 (Messtischblätter) w druku z 1935 roku. W monografii są też trzy fotografie Marcina Palacza z 2010 roku. Na arkuszu Sageritz tej samej mapy, w wydaniu z 1938 roku, cmentarz rysuje się jako niewielka, ogrodzona działka kwadratowa na wzniesieniu na wschód od jeziorka, po zachodniej stronie drogi biegnącej ze wsi ku szosie lęborskiej.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Nowa Dąbrowa, s. 156; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Sageritz; Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1569 Sageritz, wydanie 1938; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, hasło „Dąbrowa”; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Neu Damerow; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 931.